Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 có ý nghĩa gì với thế hệ học sinh hôm nay?
Mở đầu
Hello anh em, xin chào tất cả các độc giả thân quen đã quay trở lại với Note Pro! Hôm nay là ngày 19/11/2026, mới sáng sớm Chủ Nhật tỉnh dậy mà cái thời tiết Hà Nội nó lạnh buốt, gió mùa rít qua khe cửa sổ làm mình rét run cầm cập. Không biết chỗ anh em thế nào chứ dạo này thời tiết thất thường quá, đêm qua mình phải lôi vội cái chăn bông ra đắp trùm kín mít. Cứ mỗi lần trời chuyển lạnh thế này, nhìn lá sấu rụng xơ xác đầy dọc đường ven sân trường Phan Đình Phùng, tự nhiên trong đầu mình lại nảy số nhớ ra là chả mấy chốc nữa lại đến tháng 11. Ừ, tháng 11 có ngày lễ gì thì chắc ai trong chúng ta cũng biết rồi đấy, 20/11 - Ngày Nhà giáo Việt Nam.
Hôm nay tự nhiên mình có chút "suy", chắc do trời lạnh làm con người ta dễ đa cảm, dễ nghĩ ngợi linh tinh hơn chăng? Mấy ngày nay lướt mạng xã hội Facebook với Threads, thấy lác đác vài trường bắt đầu rục rịch phát động phong trào làm báo tường, thi văn nghệ nhảy múa chào mừng 20/11 rồi. Mình là thằng nhóc lớp 12 rồi, năm nay là năm cuối cùng được khoác cái áo đồng phục, được đứng dưới sân trường quậy phá vào ngày lễ này. Vậy nên sáng nay mình quyết định cắm mặt vào máy tính, gõ mấy dòng tâm sự cùng anh em về cái ngày lễ này, về truyền thống "tôn sư trọng đạo" mà tụi mình vẫn hay được nghe ra rả từ hồi bé tí đến giờ. Liệu trong thời đại bây giờ, cái ngày này nó còn giữ được ý nghĩa nguyên thủy của nó không?
1. 20/11 bây giờ khác xưa thế nào? Sự "thực dụng" lên ngôi?
Mình hay ngồi nghe bố mẹ kể chuyện đi học ngày xưa. Hồi đó ông bà đi thăm thầy cô dịp 20/11 nó đơn sơ lắm. Lớp thì góp tiền lẻ lại để mua tặng cô xấp vải may áo dài, đứa nào nhà nghèo quá thì mang chục trứng gà, cân cam, hay hái trộm vội bó hoa dâm bụt ven đường mang đến nhà thầy. Thế mà vui, tình thầy trò nó ấm áp, khăng khít đến lạ. Nghe mà thấy ngưỡng mộ cái thời bình dị đó ghê cơ.
Quay lại hiện tại, đôi lúc mình thấy ngộp thở với cái không khí 20/11 bây giờ. Không biết từ bao giờ, ngày lễ của thầy cô lại bị biến tướng, trở thành một cuộc chạy đua vô hình của các bậc phụ huynh. Nào là phong bì dày mỏng, nào là mỹ phẩm hàng hiệu, nước hoa, túi xách đắt tiền. Nhiều khi học sinh tụi mình cũng bị cuốn theo cái vòng xoáy vật chất đó lúc nào không hay. Hôm nọ đi học, mình vô tình nghe mấy đứa bạn xúm lại bàn nhau xem mua son hãng nào tặng cô giáo dạy Toán cho cô đỡ "đì" bài kiểm tra trên lớp. Tự nhiên mình thấy nó cứ sai sai, buồn buồn thế nào ấy.
Nhưng nói đi thì cũng phải nói lại. Đối với đám học sinh tụi mình, ý nghĩa thật sự của 20/11 đôi khi nó đơn giản vãi chưởng ra. Đó là dịp hiếm hoi để được... nghỉ học chính khóa một bữa! Là những buổi chiều trốn học đi tập văn nghệ nhảy múa ầm ĩ trên sân trường đến mồ hôi nhễ nhại. Là cái lúc cả lớp xúm lại làm tờ báo tường củ chuối, bôi màu nhem nhuốc rồi cãi nhau ỏm tỏi xem đứa nào viết chữ đẹp nhất. Đằng sau cái sự ồn ào, đằng sau những món quà đắt tiền của phụ huynh lo liệu, thì tình cảm của lũ học trò bọn mình dành cho thầy cô vẫn cứ là thật, vẫn ngây ngô và trong sáng lắm.
2. Gen Z và cái gọi là "tôn sư trọng đạo"
Nhiều người lớn bây giờ hay áp đặt cái định kiến kiểu: "Bọn trẻ bây giờ vô cảm, cắm mặt vào điện thoại cả ngày, cãi thầy cô nhem nhẻm, mất hết cả cái truyền thống tôn sư trọng đạo của ông cha". Xin thưa là không hề nhé!
Truyền thống thì vẫn ở đó, ăn sâu vào máu rồi, chỉ là cách tụi mình thể hiện nó khác với thời trước thôi. Tôn trọng bây giờ không có nghĩa là thầy nói gì trò cũng răm rắp cúi đầu vâng lời như một cỗ máy được lập trình sẵn. Tụi mình biết phản biện, biết nói lên chính kiến cá nhân. Có lần trong giờ Văn, một thằng bạn lớp mình đứng lên cãi tay đôi với cô về một góc nhìn trong tác phẩm. Cả lớp im phăng phắc tưởng quả này nó ăn kiểm điểm chắc rồi, chuẩn bị dọn đồ lên ban giám hiệu uống nước chè. Ai ngờ cô giáo mỉm cười bảo: "Cô thích những đứa dám cãi cô, miễn là các em có lập luận logic rõ ràng".
Đấy, sự tôn trọng nó nằm ở chỗ tụi mình coi thầy cô như những người hướng dẫn, những người bạn lớn để tranh luận và học hỏi, chứ không phải là nỗi sợ hãi tột độ khoảng cách thế hệ. Có những chuyện thầm kín tuổi mới lớn tụi mình không bao giờ dám hé răng kể với bố mẹ, nhưng lại sẵn sàng nhắn tin tâm sự ướt át với thầy dạy Lý lúc 12 giờ đêm. Thầy cô bây giờ tâm lý lắm, vào hùa với học sinh bắt trend TikTok, dùng từ lóng mượt còn hơn cả tụi mình. Cái "đạo" làm trò thời nay nó được nâng cấp lên thành sự thấu hiểu, đồng hành và chia sẻ cùng nhau.
3. Nghề giáo thời mạng xã hội: Áp lực đến nghẹt thở
Làm giáo viên thời nay khổ lắm anh em ạ. Thật sự luôn. Thời đại mà học sinh nào cũng lăm lăm cái smartphone trên tay, giáo viên hở ra làm sai một động tác, nói nhỡ mồm một câu lúc mất bình tĩnh là y như rằng bị quay lén, tung lên mạng xã hội ăn phốt ngập mặt. Cái nghề gõ đầu trẻ ngày xưa oai bao nhiêu thì giờ nơm nớp lo sợ bấy nhiêu.
Mình thấy thương thầy cô trường mình cực kỳ. Vừa lo soạn giáo án đổi mới liên tùng tục, lo cái chỉ tiêu điểm số thi Đại học của trường đè nặng lên vai, lại phải đối phó với hàng chục phụ huynh – mỗi người một tính, người thì quá nuông chiều con bênh con chằm chặp, người thì bỏ mặc ép hết mọi trách nhiệm giáo dục cho nhà trường. Bản thân mình quản lý cái blog Note Pro này, hôm nào viết sai một lỗi chính tả nhỏ xíu bị anh em vào comment chửi "viết lách ngu thế" là mình đã thấy trầm cảm, tụt mood muốn sập nguồn rồi. Huống hồ chi là những người đứng trên bục giảng, hứng chịu búa rìu dư luận từ hàng ngàn con mắt soi mói.
Nên thiết nghĩ, ngày 20/11 sắp tới, thứ thiết thực nhất không phải là mấy lời chúc sáo rỗng hay lẵng hoa tiền triệu mua vội ngoài hàng, mà là sự cảm thông thật lòng từ xã hội, từ phụ huynh và bớt "báo" lại từ tụi học sinh chúng mình. Mấy đứa cứ học hành tử tế, trong giờ đừng ngủ gật hay cãi nhau để cô đỡ gào thét rát cổ họng là cô đã thấy hạnh phúc vãi đạn rồi.
4. Kỷ niệm xé lòng và người thầy vực mình dậy
Viết đến đây, tự nhiên lồng ngực mình nó cứ nghẹn nghẹn lại khi nhớ về một chuyện xảy ra hồi năm ngoái. Kể cho anh em nghe chuyện này, hơi xấu hổ tí nhưng nó là vết sẹo mà mình không bao giờ quên trong đời học sinh.
Năm lớp 11, lúc đó mình đang bị cuốn vào việc xây dựng cái web Note Pro này. Bị nghiện anh em ạ. Đêm nào cũng cày cuốc viết code, tìm theme đẹp, vắt óc viết bài đến 3-4 giờ sáng. Hậu quả là lên lớp mình gục mặt xuống bàn ngủ bì bì, bài tập về nhà thì vứt xó toàn lên mạng chép giải, đỉnh điểm là cúp luôn cả mấy buổi học thêm Toán để đi la cà quán net tìm cảm hứng làm blog. Đến cuối học kỳ I, bảng điểm của mình gửi về nhà nát bét. Toàn điểm dưới trung bình đỏ chót.
Bố mẹ mình phát hiện ra, một trận cuồng phong nổ ra trong nhà. Bố mình đập nát cái bàn phím, cắt luôn mạng internet, cấm tuyệt đối không cho đụng vào máy tính điện thoại. Cảm giác lúc đó của mình là sụp đổ hoàn toàn. Mình hận đời, hận gia đình không hiểu cái đam mê của mình. Mình lên lớp với thái độ bất cần đời, xù lông nhím với tất cả mọi người xung quanh, ai đụng vào là cắn.
Thế rồi cô Lan – cô giáo chủ nhiệm của mình, người mà tụi trong lớp hay gọi lén là "sát thủ máu lạnh" vì chuyên gia tóm cổ bọn trốn trực nhật đi học muộn – lại là người kéo mình ra khỏi vũng lầy đó. Hôm đấy cô không gọi mình lên văn phòng phạt hay quát mắng gì cả. Cô gọi mình ra ghế đá dưới gốc xà cừ ở sân trường lúc giờ ra chơi. Cô ngồi im lặng nghe mình kể lể sự ấm ức giận dỗi, rồi cô vỗ vai mình nhẹ một cái nói: "Cô đọc blog của em rồi. Em viết hay lắm, đam mê công nghệ là một thứ tuyệt vời. Nhưng em đang đi sai đường Vũ ạ. Em không thể lấy đam mê làm cái cớ để biện minh cho sự vô trách nhiệm với tương lai của chính mình. Em muốn làm một blogger giỏi, trước tiên em phải là một người có kỷ luật đã".
Chưa bao giờ mình khóc nhiều đến thế. Bật khóc tu tu như một đứa trẻ con luôn. Lần đầu tiên có một người lớn không chửi bới đam mê của mình là "vô bổ", "rác rưởi", mà cô chỉ cho mình cách cân bằng lại nó. Ròng rã suốt 2 tháng trời sau đó, cô ở lại trường buổi chiều kèm riêng kiến thức hổng cho mình, cô tìm đến tận nhà nói chuyện với bố mẹ để xin lại cái máy tính cho mình làm blog vào mỗi tối cuối tuần. Nếu không có cô, chắc giờ mình đang dạt đi xó xỉnh nào đó chứ không ngồi đây bình tâm gõ phím cho anh em đọc. Đó, với mình, 20/11 chả cần đao to búa lớn ở đâu xa. Nó chính là sự biết ơn tạc dạ ghi tâm với người đã không bỏ rơi mình lúc mình nát bét nhất.
5. Dù có AI, người thầy vẫn là duy nhất
Thời đại bây giờ công nghệ phát triển đến chóng mặt. Anh em bí một bài văn nghị luận xã hội? Lên ChatGPT gõ một phát 30 giây sau có bài văn mẫu sướt mướt dài dằng dặc. Bí một bài toán hóa khó nhằn? Chụp ảnh đẩy lên app giải AI nó giải phát một từng bước một. Mình cũng từng viết một bài trên Note Pro về việc học sinh lạm dụng AI làm bài tập tiện lợi thế nào rồi đấy.
Công nghệ có thể cung cấp khối lượng kiến thức khổng lồ nhanh hơn bất kỳ giáo viên nào trên thế giới này. Nhưng mà anh em biết không, AI muôn đời sẽ không bao giờ thay thế được thầy cô. Con AI vô tri nó không biết xoa đầu bạn lúc bạn thi trượt buồn bã, con AI không bao giờ phát hiện ra đôi mắt bạn đỏ hoe vì đêm qua cãi nhau với gia đình, và con AI chắc chắn không bao giờ kiên nhẫn ở lại muộn thêm 2 tiếng đồng hồ sau giờ làm chỉ để giảng đi giảng lại cho bạn một bài toán mà bạn đầu đất mãi không hiểu.
Sự kết nối giữa người với người, cái sự truyền lửa đam mê từ trái tim đến trái tim, đó là thứ vũ khí tối thượng của nghề giáo. Thế nên, truyền thống tôn sư trọng đạo sẽ chẳng bao giờ mất đi hay mai một được đâu, nó chỉ uyển chuyển thay đổi từ hình thức này sang hình thức khác để phù hợp hơn với thời đại mà thôi.
Làm gì vào ngày 20/11 sắp tới?
Chỉ còn hơn 1 tháng nữa thôi là đến ngày rồi. Đừng đợi đến đúng cái ngày đó mới lóc cóc nhắn một cái tin chúc mừng kiểu copy-paste vô hồn gửi hàng loạt. Với thầy cô đang dạy mình trên lớp, hãy bớt nghịch ngu đi một tí, tập trung nghe giảng một chút là quý lắm rồi. Còn với những người đã từng dạy mình năm xưa, nay có rảnh thì bốc máy lên gọi một cuộc điện thoại, hoặc nhắn cái tin hỏi thăm sức khỏe dạo này ra sao. Mấy hôm trước mình mới nhắn tin cho cô giáo cấp 2, cô vui mừng khoe loạn lên với các thầy cô khác ở trường cơ. Chỉ một hành động nhỏ tí xíu thôi mà làm ấm lòng người ta cả ngày đấy anh em ạ.
Lời kết
Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.
Join the conversation