Có nên cho học sinh sử dụng AI để học tập không?
Mở đầu
Hello anh em, lại là mình đây! Sáng nay mùng 8 tháng 10, mở mắt ra chui ra khỏi cái chăn bông ấm áp mà ta nói nó là một cực hình thực sự các bác ạ. Gió mùa đông bắc hình như về thật rồi, cái không khí thu Hà Nội pha chút se lạnh đầu đông làm mình chạy xe qua đường Phan Đình Phùng mà hai tay run bần bật, lá sấu rụng lả tả xào xạc dưới bánh xe. Sáng sớm tấp vội vào quán làm bát bún ngan nóng hổi cho ấm cái bụng rồi mới lết xác đến trường được. Ngồi trong lớp co ro, thấy mấy đứa bạn đang xúm lại bàn tán rôm rả vụ dùng con AI Gemini để "xào" bài tiểu luận Văn, tự dưng trong lòng mình lại thấy chạnh lòng và suy nghĩ miên man lạ kì.
Dạo gần đây anh em cũng biết rồi đấy, cái báo cáo đợt trước mình có lên bài nói về vụ Việt Nam lọt top đầu Đông Nam Á dùng trợ lý AI ấy. Vui thì cũng vui thật vì dân mình bắt trend công nghệ nhạy bén quá, nhưng lướt sâu vào thực tế, nhất là ở môi trường học đường thì ôi thôi, nó nảy sinh ra đủ thứ chuyện dở khóc dở cười. Hôm nay, nhân một ngày trời lạnh tâm trạng hơi deep, mình muốn ngồi lại đây gõ vài dòng tâm sự với anh em về một chủ đề có lẽ rất nhiều người đang trăn trở: Liệu có nên cho học sinh dùng AI để học tập? Và cái cốt lõi của giáo dục là truyền thống "Tôn sư trọng đạo" liệu có đang dần phai nhạt đi sau những dòng chat vô tri với máy móc?
1. Thực trạng bi hài chốn học đường: Khi AI làm hộ bài tập về nhà
Anh em cứ để ý mà xem, bây giờ vào lớp hỏi mười đứa thì chắc chín đứa rưỡi cắm mặt vào điện thoại tra câu hỏi bài tập bằng AI. Tuần trước, lớp mình có tiết trả bài tập làm văn. Bình thường cô giáo mình là người rất tâm huyết, chấm bài cẩn thận từng dấu câu. Thế mà hôm đó cô bước vào lớp, mặt buồn rười rượi, thở dài ném cộp xấp bài kiểm tra xuống bàn. Cô bảo: "Tôi đọc bài của các anh chị mà tôi tưởng mình đang đọc văn mẫu được lập trình sẵn. Đứa nào cũng mở bài y chang nhau, lời lẽ rỗng tuếch, sáo rỗng, không có một chút cảm xúc cá nhân nào cả".
Mình ngồi dưới nghe mà chột dạ giùm mấy đứa bạn. Bọn nó xài AI lười đến mức copy nguyên xi những câu văn dài ngoằng, từ ngữ đao to búa lớn mà bình thường một học sinh cấp 3 cắn bút rách cả môi cũng không bao giờ nặn ra được. Tệ hơn nữa là có đứa còn lười không thèm xóa cả dòng chữ "Dưới đây là đoạn văn bạn yêu cầu..." của con bot. Nó buồn cười ở chỗ, AI nó rất thông minh nhưng nó làm sao hiểu được cái nghẹn ngào của nhân vật Tràng trong Vợ Nhặt, làm sao cảm được cái lạnh thấu xương của gió mùa đông bắc mà viết cho ra hồn? Nó chỉ chắp vá thông tin từ hàng triệu dữ liệu trên mạng rồi xào nấu lại thôi. Học sinh thì cứ thế nộp bài, 9 điểm, 10 điểm ảo tung chảo nhưng hỏi lại kiến thức đọng lại trong đầu thì... rỗng tuếch.
Không chỉ riêng môn Văn đâu nhé. Mình nhớ đợt đi gia sư cho bé Lâm (bé học sinh lớp 5 đợt trước mình có kể ở series blog cá nhân ấy). Mình giao cho bé một bài Toán suy luận logic. Quay đi quay lại đi lấy cốc nước, vào đã thấy cu cậu điền xong kết quả vanh vách. Mình ngớ người, hỏi con làm kiểu gì nhanh thế, chỉ cho cô cách suy luận xem nào. Cậu nhóc ấp úng mãi rồi khai thật là mượn điện thoại bà quét ảnh đẩy lên con app AI để nó giải hộ. Lúc đấy mình thật sự giận, không phải giận vì bé làm bài nhanh, mà giận vì bé đã tước đoạt đi cái quyền được suy nghĩ, quyền được sai và sửa sai của chính bản thân mình.
2. Cội rễ của giáo dục và sự xói mòn của truyền thống "Tôn sư trọng đạo"
Nhìn tụi nhỏ ỷ lại vào máy móc, mình lại suy nghĩ mông lung về những giá trị cũ. Từ ngàn đời nay, ông cha ta đã dạy "Tiên học lễ, hậu học văn", "Một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy". Cái nghề giáo nó thiêng liêng cao quý không phải chỉ ở việc thầy cô đứng trên bục giảng nhét mớ công thức Toán Lý Hóa vào đầu học sinh. Nếu chỉ đơn thuần là truyền đạt thông tin, thì xin lỗi, thầy cô bây giờ thua xa AI. Một con AI có thể lưu trữ toàn bộ kiến thức nhân loại, giải một bài toán tích phân mất 2 giây, trả lời hàng vạn câu hỏi lịch sử không sai một mốc thời gian nào.
Vậy thầy cô còn lại gì?
Thầy cô còn cái "tình người", anh em ạ. Máy móc không bao giờ biết vỗ vai an ủi khi bạn trượt bài kiểm tra. Máy móc không nhìn vào ánh mắt của bạn để biết hôm nay bạn mệt mỏi, nhà bạn đang có chuyện buồn để mà châm chước hay động viên. AI không biết nổi giận, không biết mắng mỏ khi bạn đi sai đường. Cái đòn roi hay lời răn đe của thầy cô đôi khi nó đau đấy, nó làm mình khó chịu đấy, nhưng nó uốn nắn nhân cách con người.
Mình rất sợ cái viễn cảnh tụi học sinh bây giờ nghĩ rằng: "Cần gì phải nghe thầy cô giảng, hổng chỗ nào về nhà bật AI lên nó giải thích cho mượt hơn". Cái tư duy ấy cực kỳ nguy hiểm. Nó bào mòn đi sự tôn trọng cơ bản nhất giữa con người với con người. Sự lười biếng trong tư duy sẽ kéo theo sự lạnh nhạt trong giao tiếp. Lên lớp thì gục mặt ngủ, không tương tác, không phản biện, coi thầy cô chỉ là người đọc chép dư thừa. Nếu đạo lý thầy trò mà đứt gãy chỉ vì một cái ứng dụng chat, thì nền giáo dục đó rốt cuộc chỉ tạo ra những con robot mang hình hài con người thôi.
3. Vạch ranh giới: AI là công cụ hỗ trợ, không phải "cái phao" cứu sinh
Thực lòng mà nói, nếu bây giờ hô hào cấm tiệt học sinh không được đụng vào AI thì đúng là cổ hủ, tư duy thụt lùi và lội ngược dòng thời đại. Nó đã ra đời, đã phát triển mạnh mẽ ở năm 2026 này rồi thì làm sao mà chặn được. Giống như ngày xưa lúc mới có máy tính bỏ túi hay Google tìm kiếm, nhiều giáo viên cũng cấm cản, nhưng rồi chúng ta cũng phải thích nghi đó thôi. Vấn đề không nằm ở con dao, mà nằm ở cách chúng ta cầm dao.
Theo kinh nghiệm cá nhân của một thằng đam mê công nghệ, chuyên đi vọc vạch code và build các tool quản lý blog như mình, AI là một mỏ vàng thực sự nếu bạn biết "khai thác" đúng cách. Thay vì đưa cho nó một cái đề bài rồi bảo: "Viết cho tao bài văn nghị luận", các bạn học sinh nên dùng nó để làm người phản biện (brainstorming).
Ví dụ nhé, mình hay xài nó kiểu này: "Tôi đang muốn viết một bài phân tích về hiện tượng mưa đá ở miền Bắc. Hãy gợi ý cho tôi 5 hướng triển khai độc đáo". Khi nó nhả ra ý tưởng, mình sẽ là người dùng bộ não của mình để chắt lọc, sắp xếp, tìm kiếm dữ liệu thực tế ở Hà Nội để đắp thịt vào cái sườn đó. Hoặc khi giải Toán, thay vì quăng nguyên cái ảnh bắt nó giải ra kết quả cuối cùng, hãy hỏi: "Gợi ý cho tôi công thức áp dụng ở bước thứ 2 của bài toán này". Như thế thì bộ não bạn vẫn phải hoạt động, bạn vẫn đang làm chủ công nghệ chứ không phải để nó dắt mũi mình đi.
4. Trách nhiệm từ hai phía: Học sinh và cả người Thầy
Cuộc sống mà, cái gì cũng có hai mặt của nó. Muốn học sinh không lạm dụng AI thì chính nền giáo dục và các thầy cô cũng phải thay đổi cách ra đề. Nếu cứ mãi bám vào mấy cái đề kiểm tra kiểm tra trí nhớ kiểu "Chiến dịch Điện Biên Phủ diễn ra ngày tháng năm nào?" hay "Chép thuộc lòng bài thơ X" thì AI nó bóp nghẹt trong một nốt nhạc. Thay vào đó, đề bài cần hướng đến tính mở, sự tư duy, cảm nhận cá nhân hay những vấn đề thực tiễn diễn ra ngay ngoài kia, ví dụ như "Bạn nghĩ sao về cách khắc phục ngập lụt sau bão ở miền Bắc năm nay?". Những thứ đòi hỏi sự thấu cảm, sự quan sát thực tế thì không một con AI nào có thể làm giả được một cách chân thực nhất.
Và đối với bản thân mỗi học sinh tụi mình, làm ơn hãy tỉnh táo lại đi. Có thể hôm nay bạn lừa được giáo viên để lấy con 9 con 10 nhờ công nghệ. Bạn hả hê nghĩ mình thông minh. Nhưng đến khi bước ra ngoài xã hội, đối mặt với bão táp cuộc đời, sếp giao cho bạn xử lý một tình huống khủng hoảng truyền thông thực tế khẩn cấp, mạng lag sập nguyên hệ thống Cloudflare như đợt trước mình đưa tin ấy, lúc đấy bạn hỏi ai? Bạn sẽ đứng chết trân vì bộ não đã bị teo tóp do thói ỷ lại suốt bao năm mài đũng quần trên ghế nhà trường.
Hãy để AI làm công cụ gánh bớt những công việc lặp đi lặp lại tốn thời gian, còn hãy giữ lại cho bộ não con người cái quyền được sáng tạo, quyền được tư duy, quyền được khóc được cười với từng con chữ, từng phép tính. Hãy trân trọng người thầy đứng trên bục giảng, vì họ đang dạy bạn cách làm Người, thứ mà không một dòng code nào định nghĩa được.
Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Note Pro nhé.
Lời kết
Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.
Join the conversation