Mạng xã hội đã biến việc mua sắm thành giải trí như thế nào?
Mở đầu
Hello, xin chào anh em và quý vị độc giả thân thiết đã quay lại với góc nhỏ của Note Pro. Hôm nay là ngày 10 tháng 10 năm 2026. Sáng nay anh em ở Hà Nội bước ra khỏi nhà có thấy rùng mình không? Cái lạnh buốt của đợt gió mùa đông bắc ập đến bất ngờ làm mình co rúm lại. Mới tuần trước trời còn thu man mác, thế mà nay đã mang dáng dấp của mùa đông rồi. Sáng phải dậy sớm lóc cóc đạp xe đến trường Phan Đình Phùng học thêm, chui ra khỏi cái chăn ấm thực sự là một cực hình đối với thằng học sinh lớp 12 đang bù đầu với đống đề cương như mình.
Nằm lướt điện thoại tối qua, nhìn lịch mới giật mình nhận ra sắp tới ngày 20/11 rồi. Thời gian trôi nhanh kinh khủng. Mình tính mở ứng dụng lên định đặt trước một cuốn sổ hay cây bút gì đó thật đẹp làm quà tri ân cho cô giáo chủ nhiệm. Ấy thế mà, chuyện chả có gì đáng nói nếu như mình không bị hút vào một cái livestream bán hàng trên TikTok. Và rồi, thay vì mua quà tặng cô, mình lại nằm xem người ta tấu hài chốt đơn đến tận 1 rưỡi sáng. Tự nhiên mình ngẫm lại, mạng xã hội bây giờ đã thay đổi thói quen của chúng ta quá nhiều, nhất là cái cách nó biến việc tiêu tiền thành một trò tiêu khiển giải trí ảo ma đến nhường nào, và những giá trị truyền thống cốt lõi liệu có đang bị sự "tiện lợi" đó bào mòn không?
1. Lạc vào rạp xiếc "Shoppertainment" – Khi mua sắm là một trò vui
Anh em có để ý không, ngày xưa mua hàng trên mạng là mình cần cái gì, mình gõ vào thanh tìm kiếm, đọc vài cái review, xem giá ổn rồi bấm thanh toán. Xong. Còn bây giờ? Thói quen mua sắm nó lạ lắm. Nó lột xác hoàn toàn. Người ta không vào app để "mua", người ta vào để "xem". Cái thuật ngữ Shoppertainment (mua sắm kết hợp giải trí) nó đang thao túng tâm lý tụi mình một cách đáng sợ.
Hôm qua mình lướt vào một phiên live. Thề với anh em là nó ồn ào, náo nhiệt còn hơn cả cái chợ đầu mối. Host livestream không ngồi yên giới thiệu sản phẩm kiểu truyền thống đâu. Họ nhảy múa trên nền nhạc vinahouse đập xập xình, kể chuyện cười, thực hiện thử thách, thậm chí là giả vờ giận dỗi, cãi nhau chí chóe với trợ lý chỉ để ép giá cho người xem. Nó mang tính giải trí cực mạnh. Mình cứ há mồm ra ngồi xem, thỉnh thoảng cười sặc sụa vì ông người bán nói chuyện duyên quá.
Hệ lụy là gì? Là ngón tay mình cứ vô thức bấm "thêm vào giỏ hàng" lúc nào không hay. Lũ Gen Z bọn mình bây giờ nhiều khi bỏ tiền ra mua một cái áo thun, một túi đồ ăn vặt chả phải vì thực sự đói hay thiếu quần áo. Mình mua vì mình khoái cái anh streamer đó, vì mình bị cuốn vào cái không khí hừng hực của phiên live. Cảm giác chốt được cái deal rẻ nó kích thích tiết ra dopamine sung sướng tột độ. Mình đang trả tiền để mua cảm xúc, mua sự giải trí ngay khoảnh khắc ấy chứ giá trị cốt lõi của món đồ đôi khi bị ném ra sau đầu.
2. Sự tiện lợi lên ngôi, cảm xúc thì trôi tuột
Đang mải mê thả tim mỏi cả tay cho phiên live, tự dưng mình khựng lại. Nhìn vào giỏ hàng toàn là áo phông oversize với dăm ba cái ốp lưng điện thoại linh tinh. Chợt nhớ ra mục đích ban đầu mình mở app lên làm gì. À, đi tìm quà 20/11 cho cô giáo.
Mình thoát ra, gõ từ khóa "Quà tặng 20/11". Hàng loạt các set quà gói sẵn hiện ra. Nước hoa, nến thơm, bộ mỹ phẩm... được lồng trong những cái hộp lấp lánh cực kỳ bắt mắt. Kèm theo đó là dịch vụ ghi thiệp sẵn, ship thẳng đến tận cửa nhà thầy cô chỉ bằng một cú click chuột. Tiện lợi vcl. Chả cần phải ra khỏi nhà giữa cái thời tiết gió lạnh buốt này, chả cần nghĩ ngợi viết gì cho sến súa, người ta lo hết cho từ A đến Z.
Nhưng mà... tự nhiên mình thấy chạnh lòng. Sự tiện lợi của công nghệ, của thương mại điện tử dường như đang biến những thứ thiêng liêng trở nên công nghiệp hóa và sáo rỗng. Mọi thứ được định giá sẵn, được rập khuôn sẵn. Mình bấm mua một hộp quà, người ta giao đến tay cô giáo. Cảm giác nó giống như việc hoàn thành một cái "nghĩa vụ" hay trả một món nợ ân tình bằng tiền vậy. Nó thiếu đi hơi ấm, thiếu đi sự vụng về nhưng chân thực của con người.
3. Vài dòng suy nghĩ về truyền thống Tôn sư trọng đạo
Ông bà mình dạy "Tôn sư trọng đạo" - một cái truyền thống đẹp đẽ ăn sâu vào máu thịt người Việt. Ngày xưa, nghe mẹ mình kể, thế hệ các cụ học trò nghèo lắm. Quà 20/11 làm gì có set mỹ phẩm tiền triệu hay túi xách hàng hiệu đặt qua mạng. Nhiều khi chỉ là vài trái cam hái sau vườn, một cuốn sổ tay nhỏ, hay đứa nào khéo tay thì ép chiếc lá bàng làm tấm thiệp viết nắn nót vài dòng sai bét cả lỗi chính tả. Cả lũ kéo nhau đạp xe cọc cạch mấy chục cây số đến nhà thầy cô. Thầy trò quây quần bên ấm chè xanh, cắn hạt dưa lách cách, hỏi han nhau chuyện học hành, chuyện gia đình. Món quà vật chất gần như bằng không, nhưng sự kính trọng và tình cảm thì đong đầy đến mức mấy chục năm sau mẹ mình kể lại vẫn còn rơm rớm nước mắt.
Thế hệ học trò hiện đại tụi mình lớn lên giữa thời đại số. Cái gì cũng nhanh, cái gì cũng vội. Bọn mình quen với việc tương tác qua màn hình, thể hiện tình cảm qua những chiếc icon thả tim trên Facebook. Ngay cả việc biết ơn người dạy dỗ mình, đôi khi cũng được gói gọn trong một cái tin nhắn copy-paste gửi hàng loạt trên Zalo, hay một hộp quà shopee ship COD người nhận trả tiền (đùa thôi, cái này thì toang thật).
Nhưng bản thân mình tự nhủ, máy móc và công nghệ dẫu có làm việc mua sắm trở nên thú vị hay tiện lợi đến đâu, thì có những thứ chất xám và cảm xúc con người không bao giờ bị thay thế được.
4. Giá trị thật sự đằng sau ánh hào quang vật chất
Năm nay mình cuối cấp rồi. Lớp 12 là một cuộc chiến thực sự anh em ạ. Có những đêm ôn thi thức trắng, mệt lả đi. Cô giáo chủ nhiệm của mình năm nay cũng vất vả không kém. Cô hay gắt gỏng, mắng mỏ lũ con trai lớp mình lười biếng, nhưng chính cô lại là người ngồi lại sau giờ tan tầm để chữa từng bài văn, chấm từng cái đề thi thử cho tụi mình. Trưa hôm nào học bồi dưỡng cô cũng tự bỏ tiền túi mua bánh bao, sữa đậu nành cho lũ học trò ăn lót dạ vì sợ chúng nó tụt đường huyết.
Những người giáo viên tận tâm cống hiến thầm lặng như vậy, liệu họ có thực sự cần một set quà đắt tiền mua vội qua một cái livestream ồn ào náo nhiệt kia không? Mình cá là không. Sự tri ân sâu sắc nhất đôi khi lại đến từ những hành động nhỏ bé và ngô nghê nhất.
Mình nhớ lại đợt 20/11 năm ngoái, mình chả mua quà gì đắt tiền. Mình mò mẫm tự cắt dán một tấm thiệp, viết chữ thì xấu như gà bới, mang đến lớp đứng bẽn lẽn dúi vào tay cô. Lúc đọc xong mấy dòng tâm sự của một thằng học sinh cá biệt hay cúp tiết đi net, cô đã khóc. Khoảnh khắc ấy mình nhận ra, giá trị của "tôn sư trọng đạo" nằm ở sự nỗ lực thay đổi để tốt hơn của bản thân mình, là sự kính trọng từ tận đáy lòng, là việc mình biết lắng nghe những bài giảng trên bục giảng chứ không phải là nằm dưới gầm bàn lén lướt xem livestream.
5. Cuộc sống cần những khoảng lặng
Mạng xã hội và những thuật toán giải trí của nó rất giỏi trong việc giữ chân chúng ta. Nó tạo ra một thế giới ảo đầy màu sắc, đầy tiếng cười và sự kích thích liên tục. Nó làm mình quên đi thời gian, quên đi cả sự kết nối tĩnh lặng giữa người với người ở đời thực. Mình nhận ra, thỉnh thoảng chúng ta phải biết "tắt máy" để quay về với thực tại.
Tối qua, sau một mớ suy nghĩ bòng bong, mình quyết định xóa sạch mấy món đồ linh tinh trong giỏ hàng. Đóng luôn cả ứng dụng, thả điện thoại xuống nệm. Dịp lễ tri ân năm nay, mình sẽ không chọn sự tiện lợi của cái thế giới giải trí ảo ấy nữa. Mình sẽ đạp xe ra ngoài phố, tìm mua một tấm thiệp đơn giản ở nhà sách, tự tay nắn nót viết những dòng cảm ơn chân thật nhất. Mình sẽ cùng mấy đứa bạn thân lên kế hoạch làm một điều gì đó bất ngờ cho cô giáo ở ngay lớp học. Mình tin rằng, những gì xuất phát từ trái tim mới có thể chạm đến được trái tim, và đó mới là cái tinh thần tôn sư trọng đạo nguyên bản mà tụi mình cần giữ gìn.
Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo những bài viết tâm sự tản mạn mới nhất từ Note Pro nhé.
Lời kết
Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.
Join the conversation