AI đang thay đổi cách học của học sinh Việt Nam như thế nào?
Mở đầu
Hello, xin chào tất cả anh em và các độc giả thân quen của Note Pro. Lại là mình đây. Đố các bạn biết bây giờ là mấy giờ rồi? Hiện tại mình đang trùm chăn gõ lạch cạch những dòng này lúc gần 1h sáng ngày 10/10/2026. Ở Hà Nội mấy hôm nay về đêm thời tiết chớm đông nó se se lạnh, cái gió lùa qua khe cửa buốt buốt khiến mình chỉ muốn cuộn tròn ngủ một giấc tới trưa thôi. Nhưng ngặt nỗi nằm lướt điện thoại mãi cũng chán, tự dưng trong đầu mình nảy số ra một chủ đề khá nhức nhối mà trưa nay mình vừa mới cãi nhau tay đôi nảy lửa với một thằng bạn trên lớp.
Chuyện là dạo này AI nó bá đạo quá, len lỏi thâm nhập vào tận phòng thi, lớp học rồi. Nó làm mình tự đặt ra một chuỗi câu hỏi lẩn quẩn trong đầu: Thế học sinh giờ cái gì cũng mang đi hỏi AI, giải bài bằng AI hết, rồi sau này thầy cô giáo đứng trên bục giảng dạy ai? Truyền thống "Tôn sư trọng đạo" ngàn đời của Việt Nam mình liệu có bị mấy con bot vô tri như Gemini hay ChatGPT làm cho phai nhạt đi không? Nghe có vẻ vĩ mô ha, nhưng đêm khuya thanh vắng tĩnh lặng thế này, anh em mình cùng ngồi xuống đây pha tách trà ấm, bàn luận sâu một chút về góc khuất của công nghệ nhé.
1. Học sinh thời nay "cắm rễ" vào AI nhiều đến mức nào?
Hôm trước ở trên Note Pro mình có lên một bài phân tích vụ Việt Nam mình dẫn đầu Đông Nam Á về lượng người xài trợ lý AI. Lúc đọc báo cáo đó vui thì ít mà lo thì nhiều. Sáng nay lên trường Phan Đình Phùng của mình, bước vào lớp là thấy ngay 1 cảnh tượng quá đỗi quen thuộc: 1 đứa giơ điện thoại lên quét đề Toán Hình, 3 giây sau AI nhả ra full lời giải chi tiết đến từng dấu phẩy, nó chỉ việc cắm đầu chép. Thậm chí đến môn Văn, cái môn mà cần cảm xúc bay bổng nhất, tụi nó cũng đưa cái đề bài nhờ AI viết một bài nghị luận xã hội dài 3 trang giấy.
Đọc bài văn AI viết nó mượt lắm anh em ạ, từ ngữ đao to búa lớn, trích dẫn triết học các kiểu, nhưng thề luôn là nó vô hồn, khô khốc như nhai rơm rạ vậy.
Cái lợi thì ai cũng thấy rồi, giải bài nhanh, tiết kiệm thời gian, không cần đợi hôm sau lên lớp nhờ thầy cô sửa. Nhưng cái hại nó ngấm ngầm tàn phá tư duy cực kỳ sợ. Thay vì vắt óc suy nghĩ 30 phút cho 1 bài Toán khó để rồi vỡ òa sung sướng khi tìm ra đáp án, thì giờ học sinh chọn ngay cách "mì ăn liền". Não bộ dần bị lười đi, lười tư duy, lười phản biện. Mình từng chứng kiến có bạn lạm dụng đến mức hỏi AI cách làm sao để... xin lỗi người yêu. Chịu luôn! Cảm xúc con người mà cũng đem đi lập trình thì sống làm gì nữa.
2. Thầy cô giáo đang đứng ở đâu giữa tâm bão công nghệ?
Nhiều lúc ngồi học mình nghĩ lại mà thấy thương mấy thầy cô giáo cực. Ngày xưa không có mạng, thầy cô giao bài tập về nhà, hôm sau chấm bài sai chỗ nào gọi lên bảng sửa chỗ đấy, thầy cầm viên phấn gõ lạch cạch lên bảng, trò ở dưới xoa đầu gãi tai. Nó có cái tình, cái sự gắn kết.
Giờ thì sao? Thầy cô giao bài tiểu luận, học sinh copy nguyên xi câu lệnh thả vào AI, lấy bài in ra nộp thẳng tay. Rồi thầy cô lại phải hì hục dùng một con công cụ AI khác để check xem bài này có phải do AI viết không. Cứ như 1 vòng luẩn quẩn mèo vờn chuột, tốn thời gian mà chả mang lại ý nghĩa giáo dục mẹ gì.
Tuần trước mình từng nghe một cô giáo dạy Văn trường mình thở dài tâm sự ngoài hành lang. Cô bảo dạo này chấm bài kiểm tra thấy chán lắm, đứa nào hành văn cũng na ná nhau, chuẩn chỉnh cấu trúc ba phần mở thân kết nhưng tuyệt nhiên không thấy bóng dáng cái tâm hồn, cái ngây ngô tuổi học trò của tụi nó đâu.
Nghề giáo vốn cao quý là vì người thầy truyền cảm hứng, dạy cách làm người, dạy kỹ năng mềm vượt qua giông bão cuộc đời. Chứ nếu chỉ đứng trên bục giảng để nhồi nhét mấy con số, mấy cái định lý thuần túy, thì làm sao giáo viên đọ lại được với tốc độ phản hồi 0.5 giây của 1 con AI chứa hàng tỷ tỷ dữ liệu trên Internet?
3. Truyền thống "Tôn sư trọng đạo" liệu có bị AI làm phai nhạt?
Đây mới là cái cốt lõi mà đêm nay mình muốn viết. Dân tộc mình có truyền thống "Tôn sư trọng đạo" từ ngàn xưa. "Muốn sang thì bắc cầu Kiều, muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy". Sự kính trọng dành cho người thầy nó thiêng liêng ở chỗ: Người thầy là người mở đường.
Mỗi lần bí bài, học sinh phải rụt rè mang sách lên tận bàn giáo viên hỏi: "Thưa cô, bài này em nghĩ mãi không ra, cô chỉ em với ạ?". Trong cái khoảnh khắc hỏi và đáp ấy, nó hoàn toàn không chỉ là việc truyền tải kiến thức khô khan. Nó là sự giao tiếp giữa người với người. Thầy cô thấy học trò ham học hỏi thì vui mừng, học trò thấy thầy cô ân cần chỉ bảo thì sinh lòng kính trọng. Thậm chí có những lúc thầy cô cáu gắt quát mắng vì tội lười học, cái sự "thương cho roi cho vọt" đó nó cũng rèn giũa nhân cách con người.
Bây giờ có AI rồi, mọi thứ thay đổi chóng mặt. Học trò 12h đêm vẫn mở máy lên hỏi bài con bot. Sai thì bắt nó giải lại, không sợ bị mắng, không ngại giấu dốt. Thầy cô vô tình bị gạt ra khỏi cái quá trình tự học và khám phá của học sinh. Sự kết nối thiêng liêng ấy bị đứt gãy lúc nào không hay.
Lâu dần, mình để ý thấy có những bạn mang tư tưởng rất chống đối và nguy hiểm: "Cần gì nghe ông thầy này giảng cho dài dòng, tối về lên hỏi AI 5 phút là xong". Đấy! Sự kính trọng đôi khi nó bị bào mòn từ từ bởi thói quen ỷ lại vào công nghệ cực đoan như vậy. Mình không vơ đũa cả nắm nói là học sinh thời nay láo hay vô lễ, nhưng cái sự gắn kết đậm sâu, cái tình nghĩa thầy trò thân thương mà ngày xưa hay viết nhòe nước mắt trong sổ lưu bút... có lẽ nó đang nhạt đi thật sự. Nó bị thay thế bằng những dòng prompt ra lệnh lạnh lẽo trên màn hình máy tính.
4. Kỷ niệm xương máu: Máy móc vẫn chỉ là máy móc
Kể cho anh em nghe một trải nghiệm thật của bản thân mình hồi giữa học kỳ 1 năm ngoái. Hôm đó kiểm tra Sinh học 1 tiết, mình quên khuấy mất bài nên lén rút điện thoại ra chụp câu hỏi khó nhất hỏi con AI. Nó nhả ra 1 đoạn giải thích siêu dài, đọc nghe rất học thuật bùi tai nên mình hì hục chép nguyên si vào giấy thi.
Đến lúc trả bài, cô giáo gọi hẳn mình đứng lên trước lớp. Cô cười nhạt bảo: "Anh Vũ giỏi thật, tôi dạy Sinh học cấp 3 mà anh đưa hẳn kiến thức nghiên cứu gen lỗi của đại học y khoa tận bên Mỹ vào bài làm. Ác cái là nó dịch sai thuật ngữ tiếng Anh sang tiếng Việt, anh chép cũng không thèm đọc lại à?".
Lúc đó quê muốn độn thổ luôn. Cô không phạt nặng nhưng cô mắng một trận nhớ đời: "Máy móc nó có thể cho em thông tin, nhưng nó không chịu trách nhiệm cho cuộc đời em. Chỉ có giáo viên mới biết sức học của em ở đâu để nắn chỉnh". Chữ "Đạo" của người thầy nó nằm ở chính chỗ đó đấy anh em ạ. Máy móc không có sự bao dung, không có trách nhiệm, nó chỉ quan tâm "Output" ra kết quả.
5. Đừng biến mình thành "những con robot mọng nước"
Cuộc sống mà, xã hội công nghệ phát triển như vũ bão thì mình phải linh hoạt chạy theo. Chúng ta không thể cực đoan bài trừ AI được vì nó là xu thế tất yếu của tương lai. Chối bỏ nó tức là tự đào thải mình đi lùi lại phía sau. Nhưng dùng sao cho khôn ngoan, cho văn minh mới là cái chúng ta cần bàn.
Với anh em học sinh tụi mình, hãy coi AI như 1 người gia sư hỗ trợ lúc bí bách, chứ đừng tôn nó lên làm người học hộ. Bí quá thì hỏi nó cách làm, xin cái dàn ý, gợi ý hướng giải quyết. Đừng có cái kiểu lười biếng bắt nó làm từ A đến Z rồi chép phạt lại như một cái máy photocopy chạy bằng cơm. Anh em phải khắc cốt ghi tâm điều này: Kiến thức nạp vào bộ não mình qua quá trình trầy trật suy nghĩ mới là tài sản của mình, còn nằm trên màn hình hiển thị thì tắt tab đi là bay màu hết. Đừng tự biến mình thành những con robot bằng thịt mọng nước mất đi khả năng tự tư duy.
Còn về khía cạnh giáo dục, có lẽ đã đến lúc nền giáo dục Việt Nam mình cần thay đổi cách đánh giá học sinh. Bớt kiểm tra học vẹt học thuộc lòng lại. Thay vì giao mấy bài tập rập khuôn có đầy trên mạng, hãy đánh giá học sinh qua tư duy phản biện tại chỗ, kỹ năng làm việc nhóm, tranh biện trực tiếp trên lớp. Những cái đó đố con AI nào có mọc thêm 10 cái cánh cũng chả thể thay thế được con người thật.
Vai trò của người thầy lúc này sẽ chuyển dịch. Không còn là "người thợ truyền đạt kiến thức" đơn thuần nữa, mà sẽ là "người dẫn dắt, truyền lửa, định hướng nhân cách". Và tin mình đi, một cái xoa đầu kèm lời động viên chân thành "Hôm nay em làm tốt lắm, cố gắng lên nhé" từ một người thầy bằng xương bằng thịt sẽ luôn khắc sâu vào tim và có giá trị hơn tỷ tỷ lần cái dòng chữ "Response generated successfully" vô cảm của AI.
Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Note Pro nhé. Gần đến 20/11 rồi, hãy bớt bấm điện thoại lại, về trường cũ thăm thầy cô và dành cho họ những lời chúc chân thành nhất nha.
Lời kết
Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.
Join the conversation