Mở đầu

Hello anh em! Lại là mình Minh Hiếu từ Note Pro đây. Trời Hà Nội mấy hôm nay tự dưng chuyển mùa se se lạnh, cái thời tiết này cuộn tròn trong chăn lướt điện thoại thì cứ gọi là nhức nách. Đang cắm mặt vào đống đề cương ôn thi THPTQG 2027 mệt đứt cả hơi thì mình quyết định tự thưởng cho bản thân 15 phút nghỉ ngơi lên Tiktok quẹt quẹt vài cái. Và anh em biết không, 15 phút đó bay vèo thành gần 2 tiếng đồng hồ. Giật mình ném cái điện thoại sang một bên, đầu nảy số ra một chủ đề khá thú vị mà mình ấp ủ muốn viết mấy ngày nay. Đó là sự đối lập gay gắt giữa văn hóa tiêu thụ nhanh trên mạng và những giá trị sâu sắc cốt lõi ngoài đời thực.

Chắc hẳn ai làm sáng tạo nội dung cũng từng đau đáu một câu hỏi: Tại sao một cái video ngắn củn cỡn vài chục giây, quay nhảy nhót tào lao lại có thể dễ dàng viral, nổi tiếng rầm rộ hơn một bài viết dài ngàn chữ được chắt lọc từ bao tâm huyết chất xám? Rồi từ câu chuyện "bạo phát bạo tàn" của những content rác ấy, mình lại lấn cấn suy nghĩ về một thứ giá trị thiêng liêng đang bị lung lay dữ dội ở thế hệ Gen Z tụi mình: Truyền thống tôn sư trọng đạo. Hai phạm trù này tưởng chừng chả ăn nhập gì với nhau, nhưng cứ ngồi nán lại đây đọc tiếp đi, anh em sẽ thấy nó có mối liên kết ngầm cực kỳ chặt chẽ đấy.

Lướt Tóp Tóp 30 giây cuốn hơn nhai một bài blog 30 phút?

Thú thật với anh em, chính bản thân mình là một thằng làm blog mà đôi khi còn lười đọc. Não bộ con người bây giờ bị nhồi nhét quá nhiều thông tin. Mỗi ngày mở mắt ra là hàng tá thứ đập vào mặt. Thuật toán của các nền tảng mạng xã hội hiện tại quá thông minh, chúng nó biết chính xác cách thao túng tâm lý người dùng. Một cái video 15 giây, nhạc nền giật đùng đùng, hình ảnh chuyển cảnh liên tục, màu sắc rực rỡ... nó bơm thẳng dopamine vào não anh em ngay lập tức. Cảm giác thỏa mãn đến tức thì mà chả cần phải vận động tư duy hay suy nghĩ sâu xa gì cả.

Trong khi đó, để đọc một bài viết blog như thế này, anh em phải kiên nhẫn. Phải dò theo từng con chữ, tự tưởng tượng ra bối cảnh, phải dùng não để phân tích xem thằng Hiếu nó đang viết cái quái gì, logic của nó có đúng không. Giữa một đĩa "thức ăn nhanh" vừa miệng ăn liền và một mâm "cơm nhà" phải mất công nhai kỹ, đa phần con người ta sẽ chọn cái dễ dàng hơn. Đó là bản ngã rồi.

Đợt trước mình có viết một bài hướng dẫn fix lỗi code rất chi tiết, tâm huyết dài dằng dặc, chèn đủ thứ hình ảnh minh họa cho anh em. Mình check analytics thấy lượt view lèo tèo vài mống. Ức chế quá, mình cắt thử một đoạn cap màn hình 10 giây đăng lên reels facebook với cái nhạc phật phật giật giật. Thế quái nào nổ mấy chục ngàn view chỉ sau 1 đêm. Ảo thật đấy! Nhưng cái gì nhanh đến thì cũng nhanh đi. Càng xem nhiều video ngắn, sự tập trung của chúng ta càng bị xé vụn. Đọc một cuốn sách 10 trang bỗng trở thành cực hình. Và nguy hiểm hơn, thói quen tiếp nhận thông tin nông cạn ấy bắt đầu ăn mòn cả cách chúng ta học tập và đối nhân xử thế.

Cái giá đắt đỏ của "Fast-Food Content" trong giáo dục

Kể cho anh em nghe một câu chuyện nhục nhã của mình hồi tháng trước. Mình kẹt cứng ở một bài toán hình không gian cực khoai. Ngồi cắn bút mãi không ra, mình lên mạng gõ tìm kiếm. Đập ngay vào mắt là một video Tiktok tiêu đề "Mẹo giải nhanh hình không gian trong 15s đỗ đại học". Bấm vào xem, chao ôi sao mà kỳ diệu, ông anh trên mạng múa máy vài đường bấm máy tính Casio ra ngay kết quả. Mình hí hửng ghi chép lại cái công thức tắt ấy, tự tin sáng hôm sau vác lên lớp dùng.

Khi thầy giáo môn Toán gọi mình lên bảng, mình oai phong lẫm liệt viết đúng cái công thức 15s đó ra. Thầy nhìn mình chằm chằm rồi hỏi: "Em lấy cái công thức này ở đâu ra? Cơ sở toán học của nó là gì? Chứng minh thử xem?". Lúc đấy mình đứng hình luôn, mồ hôi hột túa ra. Quê xệ mặt. Mình có hiểu bản chất đâu, chỉ biết ốp công thức ăn liền thôi mà. Sau đó, thầy bắt đầu cầm phấn, vẽ từng đường thẳng phụ, chứng minh từng cái mặt phẳng vuông góc, giải thích ngọn ngành gốc rễ vấn đề. Thầy giảng mất gần 30 phút cho một bài toán. Nhưng anh em biết không, sau 30 phút đó, mình hiểu tận lõi vấn đề. Cả một rổ bài tập tương tự sau đó mình lôi ra quất sạch không sai một ly.

Sự nổi tiếng của những video vài chục giây chỉ là bề nổi của tảng băng chìm. Nó nuôi dưỡng sự lười biếng. Người ta thích xem mẹo vặt, thích học lỏm vài ba câu tiếng Anh bồi, thích nghe tóm tắt sách 5 phút hơn là tự mình trầy da tróc vẩy để thẩm thấu kiến thức. Và từ sự lười biếng trong tư duy đó, nó dẫn đến một hệ lụy đau lòng hơn: thái độ hời hợt và thiếu tôn trọng đối với những người đang miệt mài gieo chữ trên bục giảng.

Khi "trend" triệu view va chạm với truyền thống Tôn Sư Trọng Đạo

Dạo gần đây, lướt mạng mình hay rùng mình khi bắt gặp những thứ content rất "độc hại" chốn học đường. Anh em chắc cũng thấy rần rần mấy clip học sinh lén đặt điện thoại quay trộm thầy cô đang giảng bài, cố tình chọc tức để giáo viên nổi nóng, lỡ lời rồi cắt ghép quăng lên mạng câu tương tác. Dưới phần bình luận là hàng ngàn lời cợt nhả, hùa theo chế giễu bôi nhọ danh dự của một người nhà giáo. Thật sự nghẹn ở cổ.

Dân tộc Việt Nam từ ngàn đời nay sống chết giữ vững cái nếp "tôn sư trọng đạo". Bố mẹ mình ở nhà hay bảo "muốn sang thì bắc cầu kiều, muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy". Thế mà bây giờ, vì vài cái lượt thả tim vô tri, vì cái khao khát được "viral" trong vài chục giây ngắn ngủi, nhiều bạn trẻ sẵn sàng mang người dạy dỗ mình ra làm mồi nhậu cho cộng đồng mạng.

Thầy cô cũng là con người bằng xương bằng thịt. Họ mang trên vai áp lực thi cử của học sinh, áp lực thành tích từ nhà trường, đồng lương thì eo hẹp mà phải đối mặt với đủ thứ xì xót. Có những lúc mệt mỏi, có những lúc cáu gắt quát mắng tụi mình. Nhưng sâu thẳm đằng sau những lời la mắng đó là cả một bầu trời tâm huyết.

Nhớ đợt năm ngoái ở trường THPT Phan Đình Phùng của mình, cô giáo chủ nhiệm lớp bị viêm họng hạt nặng khản đặc cả tiếng. Đáng lẽ cô phải xin nghỉ ốm, nhưng vì sợ lớp mình trễ tiến độ ôn thi học kỳ, cô vẫn ráng xách cặp đến trường. Cô mang theo một cái máy trợ giảng siêu nhỏ đeo ở hông, nói thì thào từng chữ để giảng nốt bài văn. Hôm đó, một lớp toàn những đứa nhất quỷ nhì ma ồn ào như cái chợ bỗng dưng ngoan lạ thường. Cả lớp im phăng phắc, không một tiếng lách cách, đứa nào đứa nấy tự giác căng tai ra nghe cô giảng rồi cắm cúi chép bài. Cuối giờ, nhỏ lớp trưởng còn chạy đi pha cho cô một cốc nước chanh đào mật ong ấm. Cái không khí lúc ấy thiêng liêng lắm anh em ạ. Tình cảm thầy trò chân thật nó đọng lại ở những khoảnh khắc tĩnh lặng như thế, chứ không phải ở mấy cái video giật gân xốc nổi trên mạng.

Sự kiên nhẫn để trân trọng những giá trị dài lâu

Sự kiên nhẫn chính là từ khóa ở đây. Vì thiếu kiên nhẫn, người ta chán đọc bài viết dài và vùi đầu vào video múa may 15 giây. Vì thiếu kiên nhẫn, người ta chán ghét những giờ lên lớp nghe thầy cô giảng giải đạo lý dài dòng, cặn kẽ để rồi tin sái cổ vào mấy tên "chuyên gia mõm", mấy thần tượng rởm trên mạng dạy cách sống ảo, kiếm tiền tỷ sáo rỗng.

Nhưng giá trị thật sự không bao giờ có thể "fast-food" hóa được. Những video trend đó hôm nay người ta bàn tán ầm ĩ, sáng hôm sau tỉnh dậy là trôi tuột vào dĩ vãng, bị thay thế bằng một trend rác khác. Còn một bài viết sâu sắc, một kiến thức nền tảng vững chắc, một nhân cách được uốn nắn đàng hoàng từ những đòn roi, lời mắng mỏ của thầy cô thì sẽ theo chúng ta đi đến hết cả cuộc đời.

Ở Note Pro, mình vẫn sẽ ngoan cố chọn con đường đi ngược đám đông. Mình biết viết dài thế này dễ khiến người ta ngáp ngắn ngáp dài lướt qua. Trình độ SEO Google hiện tại cũng đòi hỏi vô vàn thứ lằng nhằng từ từ khóa đến chuẩn E-E-A-T khắt khe mới lên được top. Nhưng mình không muốn Note Pro trở thành một bãi rác nội dung hời hợt. Mình viết bằng chất xám, bằng trải nghiệm thật của một thằng học sinh đang lớn, bằng sự bức xúc trước những thứ chướng tai gai mắt. Ai nán lại đọc đến dòng này, mình thật sự biết ơn và trân trọng. Các bạn chính là những người còn giữ được sự kiên nhẫn đáng quý trong cái thời đại chạy đua với tốc độ này.

Bảo vệ truyền thống tôn sư trọng đạo cũng chính là bảo vệ chiều sâu của văn hóa. Đừng để bộ não chúng ta bị bào mòn bởi những nội dung ăn liền rỗng tuếch. Hãy dành thời gian đọc những cuốn sách hay, những bài blog chất lượng, và trên hết, hãy dành sự bao dung, kính trọng tuyệt đối cho những người đang ngày đêm thầm lặng chèo lái con đò tri thức đưa chúng ta qua sông.

Lời kết

Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, một bài viết khá dài nhưng hy vọng nó mang lại cho anh em một góc nhìn mới mẻ và chút suy ngẫm sâu sắc giữa cuộc sống ồn ào. Đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân, gia đình và luôn giữ mãi tình cảm kính trọng dành cho những người thầy cô của mình nhé. Tạm Biệt.

Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Note Pro nhé. Mọi người có suy nghĩ gì thì mạnh dạn để lại comment phía dưới cho mình biết với nha, mình sẽ đọc và rep từng bình luận một!

Copyright © Note Pro