Mở đầu

Hello anh em! Lại là mình Minh Hiếu đây. Dạo này bài vở lớp 12 ngập đầu, ôn thi THPT Quốc gia 2027 cứ gọi là sấp mặt luôn nên thú thật là dạo này mình hơi lười lên bài cho Note Pro. Cơ mà hôm qua rảnh rỗi nằm lướt Threads với Facebook lúc 2h sáng, mình chứng kiến một vụ việc nổ ra ngay trong cái trường Phan Đình Phùng của mình. Nó làm mình gai người. Thật sự. Cảm giác kiểu mọi thứ mình tin tưởng từ trước đến nay nó mỏng manh vcl.

Chuyện là có một cái đoạn video ngắn tầm 10 giây bị cắt ghép tung lên mạng, tố một thầy giáo dạy Toán của trường mình có hành vi "hành hung" và nhục mạ học sinh. Đùng một cái, chưa tới sáng mà bài post đó lên mẹ xu hướng. Hàng ngàn cái comment chửi bới, cào phím miệt thị thầy không thương tiếc. Người ta lôi cả gia đình thầy ra chửi. Họ bảo cái nền giáo dục này nát rồi, chữ "tôn sư trọng đạo" thời nay vứt cho chó gặm. Đọc mà xót ruột. Nhưng anh em biết phần đáng sợ nhất là gì không? Cuối ngày hôm nay, chính cái đứa đăng clip mới thú nhận là video đó do nó dùng AI ghép giọng thầy và cắt bớt khúc đầu để trả thù vì bị thầy bắt quả tang quay cóp.

Sự việc này làm mình thức trắng đêm suy nghĩ. Rốt cuộc thì tại sao tin tức trên mạng ngày nay nó lại "lú" đến mức khó phân biệt thật giả như vậy? Và cái truyền thống cốt lõi của dân tộc mình là tôn sư trọng đạo, tại sao lại dễ dàng bị đám đông dẫm đạp chỉ vì vài giây video vô thưởng vô phạt? Hôm nay mình sẽ mổ xẻ vấn đề này cùng anh em.

Chữ "Đạo" ngày nay sao rẻ mạt thế?

Nói toẹt ra, mình thuộc thế hệ Gen Z, cái thế hệ mà đi học kè kè cái smartphone. Ngày xưa bố mẹ mình đưa con đến trường thường bảo các thầy cô là: "Trăm sự nhờ thầy cô, cháu nó hư thầy cô cứ đánh đòn cho nó chừa". Thời đó, thầy cô phạt là học sinh sợ xanh mắt mèo, về nhà không dám ho he nửa lời vì biết kiểu gì cũng ăn thêm một trận đòn từ phụ huynh. Cái sự kính trọng nó đi từ cái uy của người làm thầy.

Còn bây giờ? Giáo viên lên bục giảng mà áp lực vô cùng. Hơi to tiếng một chút, hơi nghiêm khắc một chút là y như rằng có đứa ở dưới chĩa camera lén quay lại. Xong cắt đúng cái đoạn thầy cô đang cau mày, đang tức giận rồi tung lên Tiktok chèn thêm cái nhạc nền buồn buồn bi đát. Thế là xong đời một nhà giáo. Dân mạng đâu cần biết trước đó thằng học sinh kia vô lễ cãi láo thế nào. Họ chỉ thấy "kẻ mạnh" là giáo viên đang ép uổng "kẻ yếu" là học sinh.

Mình thấy buồn cười cực. Người ta cứ rêu rao đạo lý trên mạng, nhưng lại sẵn sàng hùa nhau hủy hoại bát cơm và danh dự của một người thầy chỉ qua một cái màn hình vỡ điểm ảnh. Tôn sư trọng đạo không phải là nhắm mắt nghe theo lời thầy cô vô điều kiện, mà là sự tôn trọng tối thiểu giữa con người với con người, giữa người truyền đạt kiến thức và người tiếp nhận. Khi mà học sinh dùng công nghệ làm vũ khí để "săn lỗi" giáo viên, thì lớp học biến thành cái chiến trường chứ đéo phải nơi giáo dục nữa rồi. Cái vụ ở trường mình vừa rồi là minh chứng rõ nhất. Thầy giáo kia sốc tâm lý đến mức xin nghỉ ốm luôn. Một người dành cả thanh xuân đứng bục giảng, lương ba cọc ba đồng, cuối cùng bị chính học sinh mình ghép AI hãm hại. Đau chứ anh em!

Công nghệ Deepfake và cơn ác mộng "thấy mới tin"

Đấy, nguyên nhân sâu xa của việc đám đông dễ bị dắt mũi nó nằm ở cái giới hạn công nghệ hiện tại. Ngày xưa các cụ bảo "tai nghe không bằng mắt thấy". Giờ mắt thấy, tai nghe rành rành ra đấy mà vẫn là cú lừa thế kỷ.

Anh em từng vọc vạch Midjourney hay mấy con AI tạo giọng nói như ElevenLabs thì thừa hiểu. Giờ cho mình 1 đoạn ghi âm giọng bạn 1 phút thôi, mình thề là mình có thể bắt con AI nói lại bất cứ câu gì bằng chính giọng của bạn. Ngữ điệu, tiếng thở, cái nhấn nhá y chang luôn. Mấy cái app ghép mặt đổi giọng giờ đầy rẫy trên mạng, tải free trên App Store.

Hồi đầu công cụ này sinh ra để làm nội dung giải trí, kiểu ghép mặt mình vào Iron Man xem cho vui. Nhưng lòng tham và sự ích kỷ của con người đã biến nó thành công cụ bôi nhọ. Bọn lừa đảo thì dùng để fake video call lừa tiền. Bọn thù ghét thì dùng để bôi nhọ người khác. Cái đoạn clip ông thầy mình chửi học sinh ấy, nó dùng AI để clone giọng thầy ghép vào một cái video không rõ mặt quay từ góc khuất. Vậy mà hàng nghìn người tin sái cổ. Vì sao? Vì não bộ con người lười biếng. Chúng ta tiếp nhận thông tin theo kiểu lướt. Xem 3 giây, thấy cảm xúc phẫn nộ trào dâng là tay tự động bấm nút Share và gõ comment chửi bới để xả stress. Chả ai rảnh đi check metadata của video xem nó có bị can thiệp không.

Thuật toán của mạng xã hội: Thức ăn của nó là sự thù hận

Một cái lý do nữa khiến tin giả bay nhanh hơn tin thật là do lũ thuật toán của bọn Meta (Facebook, Instagram) hay Tiktok. Anh em cứ để ý mà xem, mấy bài đăng đính chính sự thật, thanh minh giải thích đọc nó rất dài, khô khan và chán ngắt. Tương tác lèo tèo vài chục like.

Nhưng một cái bài bóc phốt, một cái thuyết âm mưu giật gân, chửi rủa nhau thì lượt share lên tới hàng chục nghìn. Nền tảng nó không quan tâm nội dung đó đúng hay sai. Nó chỉ quan tâm là: "À, cái video này giữ chân người dùng ở lại app lâu hơn, họ comment cãi nhau nhiều hơn, mình bán được nhiều quảng cáo hơn". Thế là nó đẩy lên xu hướng.

Chúng ta đang bị nhốt trong một cái buồng vang (echo chamber). Nếu bạn ghét giáo viên, thuật toán sẽ liên tục nhét vào mặt bạn những video giáo viên bạo hành học sinh (dù có thể là clip từ 10 năm trước ở tít bên Trung Quốc, bịa cap lại thành ở VN). Dần dần, thế giới quan của bạn bị méo mó. Bạn nhìn đâu cũng thấy tiêu cực. Bạn mất niềm tin vào mọi thứ. Tin giả sống bám vào sự tức giận và định kiến của con người.

Đừng để bản thân thành con rối

Qua cái vụ việc ở trường mình, mình tự đặt ra một nguyên tắc cho bản thân khi dùng mạng xã hội thời đại AI này. Mình chia sẻ lại cho anh em Note Pro, biết đâu giúp ích được cho ai đó khỏi vướng vào nghiệp chướng cào phím.

1. Quy tắc 24h chờ đợi

Thấy một tin tức giật gân? Thấy một ai đó bị phốt bóc lột, đánh người, phản bội? Kệ mẹ nó. Đừng share, đừng vội bình luận chửi hùa. Hãy cho sự việc 24 giờ để "thở". Thường thì sau 1 ngày, các bên liên quan sẽ lên tiếng, cơ quan chức năng sẽ vào cuộc, và những góc khuất sẽ lòi ra. Mình đâu có mất mát gì nếu chậm lại một nhịp đâu đúng không? Đừng để cảm xúc của mình bị thằng ất ơ nào đó lập acc clone dắt mũi.

2. Kiểm tra chéo (Cross-check) chả bao giờ thừa

Anh em cứ thấy thông tin nào sốc thì copy cái tiêu đề ném lên Google Search xem các báo lớn (như Tuổi Trẻ, Thanh Niên, VnExpress) có đưa tin không. Nếu chỉ có mấy cái fanpage rác, page ẩn danh hoặc hội nhóm "Hóng biến" đăng bài thì 90% là xạo lồn câu view hoặc tin cắt ghép.

3. Tư duy phản biện

Luôn đặt câu hỏi: "Người đăng cái này có mục đích gì?". Lợi ích thuộc về ai nếu mình tin vào điều này? Khi cái clip bóc phốt thầy giáo tung ra, chả ai hỏi tại sao góc máy lại cố tình quay giấu mặt, tại sao âm thanh lại sạch sẽ không có tạp âm của lớp học. Nếu chịu khó dùng não suy nghĩ một chút, chúng ta sẽ không vô tình trở thành công cụ giết người không dao.

Sự nghiệp của một người thầy, truyền thống tốt đẹp bao đời nay của cha ông không thể và không nên bị phá hủy bởi những dòng code AI và vài cái click chuột vô tâm. Mình hy vọng thế hệ trẻ chúng ta, dù tiếp xúc công nghệ sớm, dù lướt mạng nhanh đến đâu, thì cái gốc làm người, sự kính trọng với những người dạy dỗ mình vẫn phải giữ cho thật chắc. Đừng biến không gian mạng thành cái bãi rác của sự thù hận.

Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Note Pro nhé.

Lời kết

Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.

Copyright © Note Pro