Mở đầu

Hello! Lại là mình Minh Hiếu từ Note Pro đây. Dạo này mình ít lên bài hẳn vì đợt này đang bước vào giai đoạn cày cuốc ôn thi sấp mặt cho kì thi THPTQG 2027 sắp tới. Thật sự là bài vở chất thành núi, thời gian ngủ còn chả đủ chứ đừng nói đến việc ngồi vọc vạch code hay lướt web. Đêm hôm qua, lúc đang loay hoay kẹt cứng ở một bài toán không gian khó nhằn, mình theo thói quen lôi điện thoại ra, chụp xoạch một cái rồi quẳng vào cho con AI Gemini xử lý. Chưa đầy 5 giây sau, một lời giải chi tiết, rõ ràng từng bước hiện ra rành rành trên màn hình. Mọi thứ được giải quyết nhanh đến mức mình còn chưa kịp định hình xong cái đề bài.

Xong xuôi, tự nhiên mình khựng lại một nhịp. Mình ngồi nhìn chằm chằm vào cái màn hình máy tính xanh lét giữa đêm. Chợt nghĩ, nếu là tầm vài năm trước, cái hồi mình mới bập bẹ vào lớp 10 ở Phan Đình Phùng, chắc chắn mình sẽ hì hục khoanh đỏ bài này lại, sáng hôm sau vác cái mặt ngái ngủ lên lớp túm lấy cổ áo thằng bạn học giỏi nhất, hoặc chầu chực ở cửa phòng giáo viên đợi thầy Toán đi qua để hỏi cho ra nhẽ. Còn bây giờ? Mọi thứ trơn tuột, nhanh gọn lẹ, và... cô đơn đến kỳ lạ.

Cái "rẹt" của công nghệ và sự bào mòn thói quen cũ

Phải công nhận là chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên mà sự kiên nhẫn nó bị đè bẹp dí bởi tốc độ. Ngày xưa đi học, không hiểu bài thì giơ tay hỏi. Bây giờ giơ tay thì sợ bọn bạn ở dưới chửi ngu, sợ thầy cô mắng "trên lớp tôi giảng rồi mà anh chị không chịu nghe". Thế là thôi, im re. Cứ gật gù cho qua chuyện rồi về nhà âm thầm mở máy lên tra Google, bí quá thì quăng luôn cái prompt cho ChatGPT hay Meta AI làm hộ.

Hôm nọ bà Kim Anh bên team mình (anh em đọc blog cá nhân của bả chắc cũng biết bả hay đi gia sư) cũng than vãn ầm ĩ. Bả kể dạo này mấy đứa nhỏ bả dạy nó lười suy nghĩ kinh khủng. Có bài tập làm văn về nhà, bả bắt tự lên dàn ý. Hôm sau đến kiểm tra, đọc văn thấy sặc mùi "văn mẫu của AI". Câu cú thì mượt mà, cấu trúc xịn xò lắm, nhưng mà đọc vô hồn, chả thấy cái cá tính nhí nhố của cái Mon hay sự thật thà của bé Lâm đâu cả. Bả bực mình bảo: "Tụi nó thà nhờ một cái máy tạo ra những dòng chữ sáo rỗng, chứ nhất quyết không chịu sai, không chịu viết bậy bạ để cô sửa".

Sự tiện lợi của AI đang dần thay đổi 180 độ cách anh em mình tiếp cận kiến thức. Cứ thử ngẫm mà xem. Hồi xưa muốn code cái theme Blogger, mình phải lội nát mấy cái diễn đàn, đi xin xỏ từng đoạn mã HTML, chat Facebook nài nỉ mấy anh lớn chỉ cho cái lỗi CSS. Giờ á? Quăng lỗi lên AI, nó chỉ ra lỗi dòng số mấy, sửa thế nào luôn. Tiện thì tiện thật, nhưng cái thứ mình mất đi chính là quá trình "mài giũa", cái cảm giác sung sướng tột độ khi tự mình mò mẫm ra được vấn đề, và nhất là sự giao tiếp, kết nối giữa người với người.

Người thầy trên bục giảng và "Người thầy" trong túi quần

Mình nhớ hồi bé, cứ đến tháng 11 là rộn ràng báo tường, tập văn nghệ, chuẩn bị hoa hoét đi tri ân thầy cô. Chữ "Thầy" nó thiêng liêng lắm. "Không thầy đố mày làm nên", các cụ dạy cấm có sai. Thầy cô ngày xưa là kho tàng kiến thức, là chân lý. Đứa nào cãi thầy là y như rằng mang tội tày đình.

Thế nhưng thời nay thì sao? Có mấy hôm trên lớp, thầy giáo đang say sưa giảng bài, ở dưới đã có đứa cắm mặt vào điện thoại tra Google để... kiểm tra xem thầy nói có chuẩn không. Thậm chí có lúc thầy viết nhầm một con số trên bảng, có đứa đứng phắt dậy dõng dạc: "Thưa thầy, em vừa hỏi AI thì nó ra kết quả khác cơ!". Thầy lúc đấy sượng trân. Cái uy của người đứng lớp tự dưng bị một cái thuật toán ở tận đẩu tận đâu nó thách thức.

Khi mọi câu hỏi "Tại sao?", "Như thế nào?", "Là gì?" đều có thể được giải quyết bằng một cú chạm màn hình, thì vai trò của người thầy đang bị đặt lên bàn cân. Học sinh bắt đầu tự hỏi: Nếu mình có thể học mọi thứ từ mạng xã hội, từ youtube, từ mấy con chatbot thông minh, vậy thì việc đến trường lắng nghe những bài giảng đôi khi có phần khô khan để làm cái gì?

Xin đừng nhầm lẫn giữa "Thông tin" và "Trí tuệ"

Câu hỏi trên thật ra mình đã từng tự hỏi chính bản thân mình rất nhiều lần. Suốt một thời gian dài, mình lạm dụng AI kinh khủng. Code không chạy? Hỏi AI. Viết Note lỏ? Hỏi AI. Thậm chí viết mail xin lỗi đứa bạn cũng nhờ AI thảo hộ. Mình từng nghĩ mình khôn, mình biết dùng công nghệ làm đòn bẩy. Nhưng mình nhầm to các bạn ạ.

Google hay AI nó chỉ cung cấp cho bạn **thông tin**, còn người thầy mới là người cho bạn **trí tuệ** và **cách làm người**. AI nó có thể giải dùm bạn một phương trình bậc 3 phức tạp, nhưng nó không bao giờ biết được tối hôm qua nhà bạn có chuyện buồn nên hôm nay bạn không tập trung học được. Nó không biết xoa đầu bạn, không biết đập bàn quát mắng khi bạn lười biếng. Nó không bao giờ kể cho bạn nghe những câu chuyện đời thường, những góc khuất, những cú vấp ngã để bạn tránh vết xe đổ.

Nói toẹt ra, máy móc mãi mãi vô cảm. Bạn có thể tra một vạn bài văn mẫu về lòng hiếu thảo trên mạng, AI có thể viết cho bạn những câu từ lay động lòng người nhất. Nhưng cái cảm xúc thật sự rơm rớm nước mắt khi nghe cô giáo Văn say sưa đọc một đoạn trích hay, cái giọng nghẹn ngào của cô trên bục giảng... đó là thứ mà không một dòng code nào có thể lập trình được.

Văn hóa "Tôn sư trọng đạo" có đang phai nhạt?

Mình thấy buồn khi đọc những tin tức về việc học sinh thời nay có thái độ chống đối, quay video bóc phốt giáo viên tung lên mạng xã hội hay TikTok. Dường như khi con người ta tiếp cận với quá nhiều luồng thông tin, người ta dễ sinh ra ảo tưởng về sức mạnh của bản thân. Sự kính trọng vô điều kiện dành cho những người lái đò đang bị lung lay bởi tư duy thực dụng: "Thầy cô cũng chỉ là người cung cấp dịch vụ, mình đi học đóng tiền mua kiến thức".

Cộng thêm việc AI đang dần làm mờ đi ranh giới của sự nỗ lực. Lứa học sinh Gen Z như tụi mình dễ rơi vào cái bẫy của sự lười biếng. Lười suy nghĩ, lười giao tiếp. Có bài khó không đem lên hỏi thầy, lại đi hỏi máy. Đến khi máy nó "hallucination" (ảo giác - bịa ra kiến thức sai), cứ thế mà cắm đầu chép vào bài thi thì chỉ có nước ăn cám. Chữ thầy trả thầy, mà chữ AI thì đem nộp cho cô. Sự vô cảm nó bắt đầu từ chính thói quen nhỏ nhặt ấy.

Mình viết blog Note Pro này với tiêu chí từ đầu là "bằng chất xám thật, không dùng AI". Mình tôn trọng cảm xúc của người đọc, y như cách mình tôn trọng những người đã dạy dỗ mình. Đôi khi bài viết câu cú nó lộn xộn, sai chính tả, nhưng nó là mồ hôi, là suy nghĩ thật của một con người. Giống hệt như những bài giảng có thể đôi chỗ vấp váp của thầy cô, nhưng nó chứa đựng cái tâm huyết muốn truyền đạt cho học trò.

Góc nhìn từ một blogger đang tuổi ăn tuổi học

Càng đi sâu vào thế giới số, mình càng trân trọng những giá trị cốt lõi của đời thực. Công nghệ sinh ra là để phục vụ con người, chứ không phải để thay thế con người. Dùng AI làm trợ lý để tra cứu nhanh, để tìm ý tưởng thì rất tuyệt vời. Nhưng xin đừng biến nó thành một "ông thầy" vạn năng và rồi gạt bỏ đi những người đang ngày ngày đứng trên bục giảng bụi phấn rơi đầy tóc.

Ngày mai lên lớp, nếu có bài nào khó, có lẽ mình sẽ không mở điện thoại ra quét nữa. Mình sẽ cố gắng tự nháp vài dòng, sai cũng được. Rồi mình sẽ đem cái nháp nát bét ấy lên bàn giáo viên. "Thầy ơi, chỗ này em tắc rồi, thầy giảng lại hộ em với". Mình cá là ánh mắt của thầy lúc đó sẽ sáng lên, vui hơn nhiều so với việc thấy mình nộp một bài hoàn hảo trơn tru không tì vết nhưng bốc mùi "sao chép".

Truyền thống tôn sư trọng đạo của Việt Nam mình từ ngàn đời nay nó đã ăn sâu vào máu rồi. Dù cho ngoài kia AI có thông minh đến cỡ nào, có GPT-4, GPT-5 hay Gemini Advanced đi chăng nữa, thì hơi ấm tình người, cái sự la mắng tận tình của những người đưa đò vẫn là thứ định hình nên nhân cách của chúng ta.

Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Note Pro nhé.

Lời kết

Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Tạm Biệt.