Mở đầu

Hello xin chào tất cả anh em độc giả thân thiết đã quay trở lại với blog của Note Pro! Thật sự lâu lắm rồi mình mới lại ngồi lặng im một góc, pha cốc cà phê rồi lạch cạch gõ phím viết một bài mang hơi hướng tâm sự thế này. Mấy nay không khí Tết đã bắt đầu len lỏi khắp các con ngõ nhỏ ở Hà Nội rồi, trời lạnh lạnh, đi ngoài đường thấy người ta chở cành đào cây quất mà lòng mình cũng nôn nao lạ thường.

Sáng nay lướt facebook, mình vô tình đọc được một dòng trạng thái của một người bạn: "Cầm con iPhone mười mấy củ trên tay mà cả ngày chả nhận được một cuộc gọi nào ngoài mấy anh shipper". Câu nói ngắn ngủn thôi mà tự nhiên làm mình khựng lại. Mình bỗng nhận ra một sự thật khá phũ phàng ở cái thời điểm hiện tại: Chúng ta có những chiếc điện thoại thông minh nhất, xịn xò nhất, nhưng lại ngày càng ít gọi điện cho nhau. Rồi tự nhiên dòng suy nghĩ nó dẫn dắt mình nhớ đến dịp Tết, đặc biệt là cái ngày "Mùng 3 Tết Thầy" và truyền thống tôn sư trọng đạo của dân tộc mình. Hôm nay, anh em hãy cùng mình nhâm nhi chút không khí Tết sớm và lặn sâu vào cái chủ đề có vẻ quen thuộc nhưng lại rất nhức nhối này nhé.

1. Nghịch lý thời đại: Điện thoại xịn để lướt, chứ không phải để nghe

Anh em thử nhớ lại cái hồi cách đây chục năm xem. Cái thời mà cầm được con cục gạch Nokia hay mấy con máy nắp gập là oai vcl ra ấy. Hồi đó tiền điện thoại đắt đỏ, gọi cho nhau tính từng giây từng phút. Thế mà cứ Tết đến là y như rằng tổng đài nghẽn mạng. Ai cũng chực chờ đến khoảnh khắc giao thừa để bấm máy gọi điện chúc Tết ông bà, cô dì chú bác, bạn bè. Cái cảm giác áp tai vào điện thoại, nghe giọng nói rộn ràng xen lẫn tiếng pháo hoa nổ đì đùng trên tivi, nó ấm áp lắm anh em ạ.

Còn bây giờ thì sao? Máy bay giờ xịn khỏi bàn. Camera mấy chục megapixel, lướt tóp tóp mượt mà, chơi game không tụt fps. Nhưng chức năng nguyên thủy nhất của nó là "gọi điện" thì lại đang bị hắt hủi.

Mình có một thằng bạn thân hồi cấp 2. Tết năm ngoái, đúng mùng 1, mình định bốc máy lên gọi cho nó một cuộc để hỏi thăm năm qua rớt môn mấy lần. Nhưng tay vừa chạm vào nút gọi thì tự nhiên... khựng lại. Trong đầu mình tự nảy số hàng loạt lý do: "Giờ này chắc nó đang bận tiếp khách", "Nhỡ nó đang ngủ trưa thì sao", "Gọi điện tự nhiên im lặng không biết nói gì thì quê đứt ruột". Xong rồi, mình chọn giải pháp an toàn nhất: Mở Zalo, gõ một dòng "Chúc m năm mới an khang thịnh vượng, bớt trĩ nha m" rồi kèm cái sticker con mèo chúc Tết. Nhanh, gọn, lẹ và... nhạt nhẽo.

Chắc chắn nhiều anh em ở đây cũng bị cái hội chứng "sợ gọi điện" (telephobia) giống mình đúng không? Chúng ta thích nhắn tin hơn vì nhắn tin cho phép mình có thời gian suy nghĩ. Đang gõ dở mà thấy câu này thảo mai quá thì xóa đi gõ lại được. Chứ gọi điện là tiếng nói phát ra trực tiếp, lỡ mồm nói hớ một câu thì chỉ có nước độn thổ. Sự tiện lợi của mạng xã hội vô tình tạo ra một bức tường vô hình, khiến con người ta lười giao tiếp bằng giọng nói thật, lười thể hiện cảm xúc trực tiếp.

2. Mùng 3 Tết Thầy: Truyền thống đang bị thu bé lại vừa bằng một cái "Sticker"?

Chuyện lười gọi điện nó không chỉ dừng lại ở bạn bè, mà nó còn len lỏi vào một cái nét văn hóa rất đẹp của người Việt mình mỗi dịp xuân về. Dân gian ta có câu "Mùng 1 Tết cha, Mùng 2 Tết mẹ, Mùng 3 Tết Thầy". Tôn sư trọng đạo nó ngấm vào máu thịt người Việt Nam từ ngàn đời nay rồi.

Mình nhớ lại hồi cấp 1, cấp 2. Cứ sáng mùng 3 Tết là cả đám bạn trong xóm lại í ới gọi nhau, rồng rắn đạp xe đạp đến nhà cô giáo chủ nhiệm. Đứa thì xách túi cam, đứa thì mang hộp bánh quy. Đến nhà cô, cả đám tranh nhau ăn mứt bí, cắn hạt dưa tách tách, rồi nghe cô hỏi han chuyện học hành. Đứa nào bị cô mắng yêu vì tội lười học là cả đám cười ồ lên. Lúc đó chẳng đứa nào cầm điện thoại, ánh mắt chỉ hướng về nhau, nghe giọng nói ấm áp của cô.

Quay lại thực tại. Cái thời buổi mà ai cũng dính chặt lấy màn hình sáng rực này, Mùng 3 Tết Thầy nó diễn ra theo một kịch bản khác hẳn. Sáng mùng 3, trưởng nhóm lớp (cái group chat bị bỏ xó cả năm trời) sẽ tag tên cô giáo vào một bài đăng: "Nhân dịp năm mới, tập thể lớp 9A kính chúc cô dồi dào sức khỏe...". Ở dưới là một loạt comment y xì đúc nhau, copy paste không sai một dấu phẩy, kèm theo những cái nhãn dán lấp lánh. Xong nhiệm vụ. Trách nhiệm "tôn sư trọng đạo" đã được hoàn thành chỉ trong vòng chưa đầy 1 phút bấm màn hình.

Khoảng cách địa lý thì thu hẹp lại nhờ internet, nhưng khoảng cách giữa những trái tim lại đang bị đẩy ra xa tít tắp.

3. Trải nghiệm thức tỉnh: Nước mắt cô giáo cũ và sự vô hồn của công nghệ

Mình không phải là một đứa hoàn hảo, mình cũng từng rơi vào cái vòng xoáy lười biếng ấy. Nhưng có một câu chuyện xảy ra vào Tết năm ngoái đã thay đổi hoàn toàn suy nghĩ của mình.

Hôm đó là mùng 3 Tết, đường phố Hà Nội vắng hoe. Đang nằm dài lướt facebook, mình vô tình thấy bài đăng của cô Lan - giáo viên dạy Văn hồi cấp 2 của mình. Cô mới về hưu được vài năm. Bức ảnh cô đăng chụp cành đào đặt cạnh ấm trà bốc khói, dòng trạng thái ngắn ngủi: "Tết nay nhà vắng quá". Tự nhiên sống mũi mình cay cay. Mình lập tức vứt điện thoại xuống, mặc áo khoác, phóng xe máy thẳng qua nhà cô.

Nhà cô nằm sâu trong một con ngõ ở Đội Cấn. Mình gõ cửa, cô ra mở. Khoảnh khắc cô nhìn thấy mình, đôi mắt cô sáng rực lên, cô gọi đúng tên mình luôn dù đã ngót nghét 5-6 năm ra trường. Cô kéo mình vào nhà, luống cuống lấy bánh kẹo ra mời.

Hai cô trò ngồi nói chuyện cả buổi sáng. Cô kể chuyện con cái cô đi làm xa không về kịp. Cô bảo: "Sáng giờ cô cứ cầm cái điện thoại, màn hình nó cứ nháy liên tục vì học sinh cũ nhắn tin chúc Tết qua Zalo, Facebook nhiều lắm. Lớp nào cũng nhắn. Nhưng mà chả có đứa nào gọi cho cô một cuộc điện thoại, hay ghé qua chơi như con. Đọc tin nhắn thì vui đấy, nhưng cô thèm nghe một tiếng người, thèm cái cảm giác có học trò chạy ra chạy vào nhà ngày Tết cho nó có sinh khí".

Nghe cô nói mà mình thấy xấu hổ nghẹn ứ ở cổ. Mình chợt nhận ra, những dòng tin nhắn sáo rỗng kia, những cái sticker động chớp nhoáng kia không bao giờ có thể thay thế được hơi ấm của sự hiện diện, của một giọng nói chân thành. Truyền thống tôn sư trọng đạo không phải là việc bạn nhớ để gửi một cái tin nhắn vào ngày mùng 3, mà là sự biết ơn từ tận đáy lòng, là việc bạn sẵn sàng bớt chút thời gian lướt web vô bổ để thực sự quan tâm đến những người đã từng chở đò đưa bạn qua sông.

4. Đừng để AI viết hộ lòng biết ơn của bạn

Là một thằng chuyên làm về blog, về code, mình tiếp xúc với công nghệ hàng ngày. Và anh em biết cái gì đang phá hoại cảm xúc con người kinh khủng nhất hiện nay không? Đó là lạm dụng AI.

Đợt Tết vừa rồi, mình thấy nhan nhản trên mạng người ta dạy nhau cách dùng ChatGPT để viết lời chúc Tết. Chỉ cần gõ lệnh: "Hãy viết cho tôi một lời chúc Tết cô giáo chủ nhiệm cũ thật cảm động, dài 5 câu". 3 giây sau, con AI nhả ra một đoạn văn lai láng tình cảm, hoa mỹ dạt dào. Xong copy, paste gửi cho cô. Thật sự kinh khủng.

Note Pro luôn hướng tới công nghệ, nhưng mình cực kỳ ANTI cái việc dùng AI để thay thế cảm xúc con người. Lời chúc viết bằng AI đọc nó trơn tru lắm, vần điệu lắm, nhưng nó rỗng tuếch. Nó vô hồn. Nó giả trân. Nó không có cái "chất người".

Một câu chúc lúng túng, sai ngữ pháp, viết sai cả lỗi chính tả nhưng do chính tay bạn gõ ra: "Cô ơi năm mới con chúc cô khỏe mạnh nha, bệnh đau lưng của cô dạo này đỡ chưa ạ, ra giêng rảnh con qua thăm cô nhé" - nó có giá trị gấp hàng tỷ lần một bài diễn văn cảm động do AI viết ra. Vì trong câu văn vụng về đó có sự quan tâm thực sự, có ký ức, có linh hồn của người viết.

5. Vậy chúng ta phải làm gì?

Tết sắp đến rồi. Năm nay, mình mong anh em hãy thử làm một điều khác biệt.

Hãy để chiếc smartphone đắt tiền của bạn thực hiện đúng chức năng thiêng liêng nhất mà người ta đã tạo ra nó: GỌI ĐIỆN. Đừng nhắn tin nữa. Hãy bấm số, áp máy lên tai. Dù vài giây đầu có hơi ngượng ngùng, có lúng túng không biết nói gì, thì tiếng cười trừ của bạn ở đầu dây bên kia cũng đã đủ để làm ấm lòng một người bạn cũ, một người thầy, người cô đã có tuổi.

Và ngày Mùng 3 Tết, thay vì rải tin nhắn hàng loạt trên Zalo, hãy khoác áo ấm vào, nổ máy xe, mua một gói trà hay một hộp bánh nhỏ thôi cũng được, đến gõ cửa nhà thầy cô cũ. Ngồi xuống uống với thầy cô một chén nước, kể lại cái vụ trốn học đi nét năm xưa bị bắt quả tang. Tin mình đi, khoảnh khắc đó bạn sẽ thấy cuộc đời này nó ý nghĩa và đáng sống hơn rất nhiều việc ngồi đếm lượt like trên một bức ảnh selfie sống ảo.

Công nghệ sinh ra là để phục vụ con người, để kéo chúng ta lại gần nhau hơn, chứ không phải biến chúng ta thành những cỗ máy vô cảm chỉ biết giao tiếp qua những đoạn text vô hồn. Hãy gìn giữ truyền thống tôn sư trọng đạo bằng chính những hành động thật, cảm xúc thật nhất.

Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận những thông báo bài viết tâm sự và thủ thuật mới nhất từ Note Pro nhé. Anh em có kỷ niệm gì đi chúc Tết thầy cô không? Xuống ngay phần bình luận kể cho mình và mọi người cùng nghe nha.

Lời kết

Cảm ơn các bạn đã nán lại đọc hết bài viết dài ngoằng mang hơi hướm tự sự này của mình. Đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân, gia đình nhé. Hãy luôn là những người sống thật tình cảm giữa kỷ nguyên công nghệ này. Tạm Biệt.