Mở đầu

Hello anh em! Lại là Hiếu đây, chào mừng mọi người đã quay trở lại với góc nhỏ của Note Pro. Đã một khoảng thời gian rồi mình chưa ngồi lại gõ những dòng tâm sự dài ngoằng thế này. Dạo này mình bị cuốn vào vòng xoáy của học hành anh em ạ. Chắc anh em cũng biết mình đang là học sinh lớp 12 trường THPT Phan Đình Phùng, cái tuổi mà mở mắt ra là đề Toán, nhắm mắt lại là mớ công thức Lý Hóa lộn xộn trong đầu chuẩn bị cho kỳ thi THPTQG 2027 sắp tới. Áp lực vô cùng.

Đêm hôm qua, lúc đồng hồ điểm 2h sáng, mình đang cắn bút trước một bài hình không gian. Cảm giác lúc đấy bế tắc cực kỳ, não đình công không thèm chạy nữa. Thói quen như mọi khi, mình vớ lấy cái điện thoại, mở trình duyệt lên và gõ nguyên cái đề bài vào Google. Chỉ mất chưa tới 2 giây, đập vào mắt mình là hàng loạt lời giải chi tiết, từ các diễn đàn học tập đến cả những con AI như Gemini hay ChatGPT đọc rành rọt từng bước giải. Mình chép vào vở, thở phào nhẹ nhõm rồi đi ngủ.

Nhưng sáng nay lúc đạp xe đến trường, tự nhiên trong đầu mình nảy số một suy nghĩ khá lạ. Hồi xưa, cái thời bố mẹ mình hay thậm chí là lúc mình còn học cấp 1 chưa có smartphone phổ biến như bây giờ, lúc bí bài thì mình làm gì? Mình chờ đến sáng hôm sau lên lớp để hỏi thầy cô. Còn bây giờ, chúng ta gần như phó mặc mọi câu hỏi cho Google. Tự nhiên mình thấy hơi giật mình. Liệu cái sự phụ thuộc này có đang âm thầm làm thay đổi đi một thứ rất thiêng liêng từ ngàn đời nay của người Việt mình – truyền thống "Tôn sư trọng đạo" hay không? Hôm nay anh em mình cùng ngồi xuống pha tách trà, bật nhạc lofi lên và bàn luận chút về vấn đề này nhé.

Sự tiện lợi đến mức "ảo ma" của Google và AI

Phải thừa nhận một thực tế phũ phàng là Google nó quá tiện anh em ạ. Không chỉ riêng mình đâu, mình cá là 99% anh em đang đọc bài viết này mỗi ngày đều "hỏi thăm" anh Gồ không dưới chục lần. Từ những cái cao siêu như "cách viết code Python cho tool tra cứu blogspot", "hiện tượng El Nino là gì" cho đến mấy câu ngớ ngẩn kiểu "tại sao ăn cơm lại no" hay "luộc trứng bao nhiêu phút thì lòng đào". Mọi thứ đều có sẵn trên không gian mạng.

Google không bao giờ ngủ, không bao giờ cáu gắt, và đặc biệt là nó không bao giờ đánh giá bạn. Bạn có thể hỏi một câu hỏi ngu ngốc nhất trên đời vào lúc 3h sáng, nó vẫn trả lời bạn bằng hàng triệu kết quả trong tích tắc. Ở bài viết đợt trước mình từng phân tích về việc Việt Nam dẫn đầu Đông Nam Á sử dụng trợ lý AI Gemini ấy, phần lớn là gen Z tụi mình dùng để giải bài tập Toán, Lý, Hóa, viết văn mẫu. Chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên mà thông tin nó dư thừa đến mức chảy tràn ra ngoài. Bí cái gì, gõ cái đó. Chúng ta mặc định Google là một "người thầy biết tuốt" giấu mặt sau màn hình.

Nỗi sợ bị phán xét đẩy chúng ta ra xa bục giảng

Vậy tại sao chúng ta lại thích hỏi Google hơn là hỏi thầy cô giáo ở trường? Đừng đổ lỗi hoàn toàn cho công nghệ, đôi khi nguyên nhân xuất phát từ chính tâm lý của tụi mình. Thú thật đi, có bao nhiêu người ở đây từng giơ tay trên lớp hỏi một câu xong bị bạn bè cười ồ lên? Hoặc đen đủi hơn là bị giáo viên lườm một cái rồi bảo "Câu này dễ thế mà em cũng không biết à? Trên lớp nãy giờ em có nghe tôi giảng không?". Cảm giác lúc đấy quê cực kỳ, chỉ muốn chui ngay xuống gầm bàn cho xong.

Chính cái nỗi sợ bị phán xét, sợ bị chê dốt, sợ làm phiền người khác đã tạo ra một bức tường vô hình giữa học sinh và thầy cô. Thế là thay vì mạnh dạn đứng lên bục giảng cầm quyển vở lên hỏi "Thầy ơi chỗ này em chưa hiểu", chúng ta chọn cách im lặng, chụp ảnh màn hình rồi ném lên Google Lens cho AI nó giải quyết. Dần dà, sự kết nối giữa người với người trong môi trường giáo dục nó nhạt đi. Chúng ta đến trường đôi khi chỉ để nghe giảng một chiều, còn việc tương tác, giải đáp thắc mắc thì nhường hết cho internet.

Google cung cấp "Dữ liệu", nhưng Thầy Cô dạy "Làm người"

Vậy câu hỏi đặt ra là, khi mà Google và AI có thể giải được mọi bài toán khó nhất, viết được những bài văn hay nhất, thì vai trò của người thầy có bị lu mờ? Truyền thống "Tôn sư trọng đạo" có bị mai một đi không?

Theo góc nhìn cá nhân của mình, một thằng học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường, thì máy móc mãi mãi chỉ là những dòng code lạnh lẽo. Google có thể cho bạn đáp án của phép tính tích phân, nhưng nó không bao giờ biết cách vỗ vai an ủi khi bạn vừa nhận một điểm 3 bài kiểm tra 1 tiết. AI có thể viết cho bạn một bài văn nghị luận xã hội về tình yêu thương, nhưng nó không có trái tim để truyền cho bạn cảm xúc nghẹn ngào khi đứng trước một mảnh đời bất hạnh.

Mình nhớ đợt đầu năm lớp 12, mình bị stress nặng nề. Vừa lo định hướng chọn trường đại học, vừa lo việc quản lý phát triển cái blog Note Pro này, điểm số trên lớp thì cứ lẹt đẹt tụt dốc. Mình từng lang thang lên mạng gõ tìm "cách vượt qua áp lực thi cử". Google trả về cho mình mấy bài viết sáo rỗng kiểu "hãy ăn uống đầy đủ", "hãy hít thở sâu", "ngủ đủ 8 tiếng". Đọc xong mình thấy nó vô dụng kinh khủng. Nhưng rồi một hôm cô giáo chủ nhiệm gọi mình ra hành lang lúc giờ ra chơi. Cô không mắng mình vì tội dạo này hay ngủ gật. Cô nhìn mình rồi bảo: "Hiếu dạo này mệt mỏi lắm à? Cô thấy em không tập trung. Có chuyện gì khó khăn cứ kể với cô, việc học quan trọng nhưng sức khỏe của em còn quan trọng hơn". Chỉ một câu nói đấy thôi mà mình suýt khóc anh em ạ. Cái cảm giác được thấu hiểu, được bao dung ấy, bạn có trả tiền tỷ cho Google nó cũng không thể mô phỏng lại được.

Tôn sư trọng đạo không nằm ở việc "hỏi bài"

Nhiều bạn nghĩ rằng cứ phải hỏi bài thầy cô, khúm núm thưa gửi thì mới là tôn sư trọng đạo. Không phải vậy đâu anh em. Việc chúng ta dùng Google để tự tìm tòi kiến thức là một điều rất tốt, nó thể hiện sự chủ động trong học tập. Đừng biến bản thân thành những con vẹt thụ động há mồm chờ thầy cô bón từng chữ.

Cái hồn của "Tôn sư trọng đạo" trong thời đại số nằm ở sự tôn trọng nhân cách và công lao dạy dỗ của người thầy. Dù bạn có thể lên mạng search trước bài học của ngày mai, thì khi lên lớp, bạn vẫn cần lắng nghe kinh nghiệm thực chiến từ thầy cô. Thầy cô không chỉ dạy kiến thức trong sách giáo khoa, họ dạy kỹ năng sống, dạy cách làm người tử tế, dạy cách đối nhân xử thế. Đó là những thứ mà không một thuật toán nào trên thế giới có thể lập trình được.

Chưa kể, trên mạng thượng vàng hạ cám đủ cả. Fake news tràn lan, thông tin sai lệch nhiều không đếm xuể. Mình từng đọc mấy bài báo mạng bảo mưa đá là do... người ngoài hành tinh làm rơi (ảo thật đấy!). Nếu không có thầy cô định hướng, trang bị cho chúng ta tư duy phản biện, thì chúng ta rất dễ biến thành những con lừa bị công nghệ dắt mũi.

Sống sao cho chất lượng giữa kỷ nguyên AI?

Tháng 11 tháng tri ân các nhà giáo Việt Nam 20/11 cũng đang đến rất gần rồi. Qua bài viết này, mình chỉ muốn chia sẻ vài kinh nghiệm thực tâm của bản thân.

Đầu tiên, hãy dùng Google và AI đúng với bản chất của nó: một "công cụ hỗ trợ" chứ không phải là "người thay thế". Đừng mang cái tư tưởng "không nghe giảng cũng được, về nhà search Google là ra hết". Học như thế chỉ là học phần ngọn, không bao giờ hiểu được cái rễ của vấn đề. Khi bạn tự tìm hiểu trên mạng mà thấy có chỗ cấn cấn, hãy mạnh dạn mang cái thắc mắc đó đến hỏi thầy cô. "Thầy ơi em đọc trên mạng thấy họ giải theo cách này, nhưng em không hiểu đoạn này lắm, thầy giải thích giúp em được không?". Tin mình đi, thầy cô cực kỳ thích những học sinh có tư duy phản biện và chịu khó tìm tòi như vậy.

Thứ hai, bớt dán mắt vào điện thoại và tương tác thực tế nhiều hơn. Gặp thầy cô trên sân trường thì cúi đầu chào một tiếng rõ to, nó chẳng mất mát gì cả mà lại làm ấm lòng người lớn lắm. Những lúc rảnh rỗi thay vì ngồi lướt TikTok vô tri, thử ngồi nói chuyện với thầy cô xem, bạn sẽ nhận ra họ có những góc nhìn về cuộc sống siêu hay ho mà chẳng có nền tảng mạng xã hội nào dạy bạn đâu.

Đừng quên nhấn vào chiếc chuông màu xanh dưới góc phải màn hình để nhận thông báo mới nhất từ Note Pro nhé. Dạo này mình hơi lười ra bài, mong anh em thông cảm và vẫn tiếp tục đồng hành cùng mình trên con đường phía trước.

Lời kết

Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, đến đây chúng tôi chúc bạn một ngày tốt lành và hạnh phúc bên người thân và gia đình nhé. Hãy luôn giữ trong mình ngọn lửa tôn trọng người đã truyền đạt kiến thức cho ta, dù xã hội có phát triển đến đâu đi chăng nữa. Tạm Biệt.

Copyright © Note Pro